SAN CLEMENTE DO PINDO

Ten o concello de Carnota un rico patrimonio do que non sempre é consciente o viaxeiro. Do máximo interese son os petróglifos espallados pola contorna, nun espazo que abrangue as ladeiras de Muros e Carnota e que corresponderían á mesma colectividade, que, daquela, nada sabían da división administrativa do territorio. Pequeno, pero fermoso e posuidor de lendas e misterios, o castro de Mallou. Está, claro, a riqueza natural, co Monte do Pindo ou Pedregal como referencia permanente; e todo o litoral, co areal inmenso e a Boca do Río. Tamén o patrimonio etnográfico no que podemos advertir con facilidade a rica arquitectura do pan: aira, muíño, forno e hórreo, destacando as singularidades do hórreo de Lira e o de Carnota. Cruceiros, portos coma o de Quilmas ou o conxunto das casetas de mariñeiros de Caldebarcos. E, por suposto, o patrimonio relixioso, entre o que destaca o retablo da igrexa de San Mamede de Carnota.

Pero hai un elemento patrimonial pouco coñecido, incluso entre os habitantes do concello. Trátase do retablo en pedra da pequena capela de San Clemente, anterior á ampliación do templo, e que durante moito tempo foi empregada como sancristía e almacén. Felizmente restaurada pola Consellería de Cultura, nos días nos que foi conselleiro Roberto Varela.

San Clemente

O retablo, obra do escultor Antonio del Río, foi construído a finais do século XVIII. O contrato foi asinado polo escultor e o titular da parroquia de San Mamede de Carnota, da que dependía esta capela, en 1795. As imaxes que figuran nel son a de San Clemente e a de San Bernardo. O estilo é neoclásico, con certas reminiscencias do barroco anterior.

Eu visitárao en varias ocasións antes da restauración. Entre febres e chuvia, tivemos ocasión de velo Daniel e máis eu o pasado sábado, antes da misa, animados por un fregués que actuou de introdutor e que falou co cura, advertíndolle que prendía a luz interior para nós.

Marabillounos o equilibrio e harmonía do conxunto e a riqueza da policromía, en particular o ceo azul da bóveda. En realidade, toda a capela, construída segundo os planos do arquitecto José Cachafeiro, é fermosa, moito máis fermosa que a obra de ampliación da actual igrexa. Chama a atención, observando as dúas obras arrimadas, como a capela primeira mantén a orientación tradicional este-oeste, mentres que a igrexa actual perdeu ese referente cristián, tendo unha orientación que supoño, sen comprobar co compás, é norte-sur.

A fotografía é de Daniel.

ENTRE VERSOS E CREBAS NO PINDO

A pasada fin de semana, a confraría de pescadores do Pindo, que tan ben leva Merche, coa axuda de Isabel, organizaron, un ano máis, as xornadas de cultura da Pesca. Como sempre os asistentes puideron degustar novidosas receitas elaboradas con produtos do mar; gozar das sobremesas que se presentan ao concurso do sábado; escoitar e bailar co formato familiar dos músicos de Luar na lubre e, tamén aprender e rir escoitando aos poñentes. Este ano a min tocoume participar en dous actos na tarde do sábado: a presentación do libro das Crebas, coa sorte de ter ao meu lado a Alexandre Nerium, o poeta mariñeiro de Fisterra e logo un recital poético, tempo que Alexandre e eu compartimos con Xoán Lestón, ou Xoán da Centola, o poeta de Caldebarcos e con Marta Dacosta, que leu poemas do seu último libro Dun lago escuro, premio Joán Carballeira do pasado ano e publicado por Xerais.

Gustei moito do texto que leu Alexandre ao principio da súa intervención, non porque fale ben ou mal do libro, senón por ese dicir as cousas que ten, esa linguaxe de mar na que tan ben se expresa e que tanto nos emociona. Deixo aquí ese breve texto, esperando que gocedes del.

PRESENTACIÓN AS CREBAS, OUTRO XEITO DE ANDAR AO MAR, O PINDO,

28 de xuño de 2014.

Alexandre Nerium

As crebas. Outro xeito de andar ao mar, estamos diante dun libro excepcional que aborda unha temática novidosa e intrigante: a das Crebas, que sempre formou parte da idiosincrasia da Costa da Morte. O libro ten un profundo traballo de documentación e navega sutilmente sobre as ondas co leme sempre firme.

Mergúllase nunha singradura de imaxes pictóricas, cun ronsel de escuma de cinema, acodérase á novela, vara en sirtes da xénese da historia, aparíguase ó melancólico son da poesía.

Chisco é un crebeiro e leva sempre a Maribel na súa compaña. Desce polas ribeiras até os coios. Escruta o mar  como o mascato a barría das sardiñas. Sabe que ó encher o mar a auga corre a norte, que a augatinta é a mellor hora para enmallar o peixe. Escudriña a beirada pois cada furna agocha un gran tesouro.

Sente, á ardentía, o alento dunha paca que lle poida zafar o cruel inverno. Lambe o salitre que o cavaco engole e carena de piche a súa buceta.

Ela, entre tanto, cada salseiro enfoca: os escumallos mornos da relasca, chalecos salvavidas cheguevaras que saíron á costa no solsticio. A cámara dispara ó mar consciente. Todo obxectivo fixa cada historia: a campá do Surrise, o afundimento no grisáceo arneirón do baixo Duio. De galipote a bota encol da area xunto a poxa dos restos dun naufraxio. A paca de algodón comesta e húmida e a luva suplicando a túa axuda.

Son as crebas que vagan cara ó vento como un soño esculpido na mallante. 

 

NOITE DE SAN XOÁN

Cando vivía en Ourense non celebraba a noite de San Xoán. As nosas lumieiras, fogueiras, laradas ou cacharelas, o noso lume, novo ou vello, era por novembro, nos magostos do San Martiño. Cando cheguei á Coruña, en 1982, descubrín a forza desa tradición, que logo vin corroborada en Carnota. Pero sempre me gustou esta canción de Emilio Cao, que tiña nunha cinta e que poñía moito cando viaxaba no meu 127.

Este ano choveu pola tarde do día 23, pero despexou xusto antes do solpor. Dende a casa puiden comprobar o que din en Lira, de que no San Xoán o sol vaise poñer polo “buso” do cabo. O cabo é Fisterra. O “buso” é o fociño do porco, que trasladado ao dito, quere expresar que o sol entra no mar xusto diante do promontorio. Logo da treboada a noite despexou e foi fermosa, limpa, cálida, cun ceo preñado de estrelas.

Fomos á cacharela de Caldebarcos, na praia, moi preto de onde creban as ondas dun mar durmido. Grande, construída arredor de tres piñeiros, supoño que dos xa queimados e mortos no incendio do Monte Pindo de setembro. Moito loureiro que repoñían deseguido e a xente comentando: “Que ben fala o loureiro” ao sentilo crepitar. Alí rimos moito con Belén e eu, diante do lume, sentín unha forte emoción, algo que me trasladou a o fermoso tempo da xuventude, a noites de San Xoán sen durmir, a cancións e música de guitarra.

No Pindo non puideron queimar a súa, moi mollada pola chuvia e así chegamos a vela ao día seguinte e comprobar cal é, e cal sería dende antigo, o destino das vellas embarcacións de madeira sen uso. Unha curiosa testemuña etnográfica.

A foto do lume é de Maribel Longueira, a das barcas, de Lino Lema.