ARTE E NATUREZA: A BELEZA DO EFÉMERO

En Camelle de novo, convocados por Antón Sobral, para unha nova experiencia de Arte e natureza, alí, nese espazo onde Man interpretou mellor que ninguén a relación que existe entre a natureza e a creación artística, entre o ser humano e o medio que habita, relación de vida e de morte que el levou ao extremo, nos dous casos.

A min tocoume falar das crebas, cousa que fago contento, sempre que me deixan. A proposta era, na medida do posible, traballar con elas, co azaroso que ofrece o mar. A charla foi o sábado pola mañá. Logo veu oAntón cantando xantar colectivo e a música. Sorprendeume Antón, collendo a guitarra e lanzándose a cantar, coma gaucho. Tamén cantou Marta Quintana. Logo, acudimos todos á praia das Lobeiras, en Arou, onde cada quen soñou e construíu algo que, sendo fermoso, tamén era efémero e sen por que, como a rosa e, ao tempo, respectuoso co medio. No móbil recollín algunha das intervencións, non todas e é mágoa, porque fixeron cousas marabillosas Marta Calvo, a máis nova do grupo; Jorge Valenciano; Cristina Ferrández ou David Herguedas, os dous chegados de Asturias, que nos contaron dunha exposición que preparan en Xixón e que se inaugura o mes que vén, sobre os depósitos de escoira que Endesa depositou durante décadas no Cabo Negro, coa conseguinte transformación da paisaxe e desaparición da vida.

Velaí algunha das cousas que fotografei. Esta primeira é a peza de Isabel Alonso,

Isabel

Aquí Soledad Pite traballa concentrada na súa obra: tinxir de cor a corda crebeira, conseguir logo un negativo da impresión e, posteriormente trasladar o resultado a unha acuarela que, sobre o papel, evocará unha paisaxe,

Sole

Sutil e evocadora, esta liña de Delia Vilavedra

Liña amarelaMarga Santiago xogou cos elementos minúsculos que atopou, primeiro xuntándoos, logo individualizándoos. A min, este xardín gustoume moito,

Marga

Fantástico este viraventos de Rafael Vázquez, que funcionaba moi ben co norte da tarde,

Viraventos

Evocando o espírito de Man, tiven ocasión de me bañar, o sábado pola tarde e o domingo pola mañá. O domingo, dende a auga vin pasar a ringleira de camiñantes que acudiron á chamada da organización da Ruta dos Faros, en etapa que, nacendo en Arou, chegaba a Camariñas: Areal do Trece, Cemiterio dos Ingleses, Cabo Vilán. Vintecatro quilómetros para os centos de persoas que se deron cita, e camiñar por un dos espazos litorais máis fermosos do país. Entre os convocados, o noso fillo Daniel e Inés.

Poema CamelleO peirao de Camelle, máis alá do que fora xardín marítimo de Man, onde os enormes bloques desafían o océano, debe ser lugar escollido para ceibar cinzas, ben por decisión dos finados ou dos familiares. No formigón quedan as placas metálicas que lembran que a memoria dos seres queridos, nomes que se acompañan de versos e parágrafos de libros.

Ruda

Tivemos dificultades para sobrevivir nunha cadeira de rodas, que Maribel está impedida dun pé, por operación recente. Beirarrúas imposibles, feridas no pavimento, ascensores que non funcionan. Durmimos, finalmente na Hospedaxe La Fe, xa en Ponte do Porto, con cuarto accesible en anexo ao edificio principal. Ademais, había bastante ocupación pola convocatoria dos faros e no almorzo catamos o biscoito caseiro No inicio do camiño de acceso ao cuarto anexo, florecía a ruda. Levaba moito tempo sen vela e non sei se algunha vez, antes de agora, repararía nela con flor.

Foi unha alegría atopar tanta xente querida e coñecer a outra, coa riqueza que iso supón. A todas e a todos estou moi agradecido porque entre todos axudaron a que Maribel participase do encontro e todos lle deron cariño, velaí a relación: Antón Sobral, Xesús Franco, Carme Hermo, Jesús Calvo, Isabel Alonso, Jorge García Valenciano, Eduardo Méndez, Berta Peláez, Olga Prieto, Marta Quintana, Marina Ramón, Alejandra Sampedro, Marga Santiago, Andrés Serodio, Mar Tajes, Francisco Tajes, Delia Vilavedra, Cristina Ferrández, Marisol Pite e Pedro Ávila, Rafael Vázquez e David Herguedas e Andrea, que tanto nos mimou.

Por certo, Francisco Tajes, veciño de Camelle e que nos acompañou cada día nos actos que se desenvolveron no museo de Man, contoume cal é a variante para se referir as crebas nese litoral: “crebantes”. Tamén nos sorprendeu a todos coa súa experiencia. Chamoume a atención o que nos dixo de que cando un corpo se perde no mar, os dos homes afunden e os das mulleres non e que, en calquera caso, un corpo humano aboia a partir do noveno día. Experiencia dun lobo de mar que eu non vou discutir.

O 17, ao mediodía, celebrando as Letras, rematamos cun recital con versos de Antón Sobral, Xesús Franco, Manuel Rivas, Eva Veiga, Luisa Villalta e algún meu. Manolo, Eva e Luisa non estaban connosco, pero os seus versos crebeiros, si.

Remato con Marta Quintana. A Camelle veu sen arpa, que é o seu instrumento. Aquí deixo esta fermosa mostra do seu traballo:

 

NON PODEMOS ESQUECER

Foron varias as informacións recollidas estes días polos medios de comunicación, en relación co que denominamos Memoria Histórica:

Sabemos que a ONU reprocha ao goberno español a súa falta de actividade en relación coa exhumación das persoas asasinadas e desaparecidas durante o franquismo (114.226), incumprindo así os acordos internacionais que o estado asinou. Reprocha, tamén, a negativa a extraditar a cargos franquistas reclamados pola xustiza arxentina, para interrogalos por crímenes de lesa humanidade.

Hitler-y-FrancoEsta semana, nas Cortes, PP e PSOE rexeitaron unha proposta de que o rei, en nome do estado, pedise perdón ás vítimas e familiares dos españois que ingresaron nos campos de concentración e de exterminio nazis. A argumentación para negarse a apoiar a iniciativa de IU, foi que os únicos responsables do exterminio foron os nazis, e que ninguén debe pedir perdón polo que eles fixeron e que era da súa exclusiva responsabilidade. Porén, as cousas non son así. O rei representaba aquí ao estado español, e este si xogou o seu papel para que os exiliados republicanos padecesen persecuión e morte. Quizais moitos españois ignoren esta pasaxe da historia: en setembro de 1940, Serrano Suñer, ministro de exteriores do réxime franquista, viaxaba a Berlín en representación do estado español, para preparar o encontro de Hendaya entre Hitler e Franco. Alí, o ministro alemán Von Ribbentrop pregúntalle polos españois republicanos prisioneiros. Suñer responde que o seu gobierno no considera españois a eses individuos. Son mercenarios ao servizo dos franceses, afirma, e invita aos alemanes a facer con eles o que lles pareza. Empeza, entón, o traslado a campos de exterminio como Mathaussen. Os españois internados nos campos serán marcados cun triángulo azul invertido, o símbolo dos apátridas para as S.S., aínda que os alemás, sabendo a súa orixe, debuxan, no centro do triángulo, un S branco que significa Spanien. Serrano Suñer na conversa con Von Ribbentrop, expresa a opinión do estado español, responsable, tamén, polo tanto, do destino dos españois presos. Ninguén pretendía facer responsable ao rei disto, pero si debe ser el, como Xefe do Estado, quen manifeste o seu pesar polo acontecido.

Días pasados, nunha gala celebrada no Centro Xaponés de Nueva York, Emilio Silva, presidente da ARMH, recollía o premio  a propia Asociación recollía o Premio Alba/Puffin ao Activismo en Dereitos Humanos.

Abraham Lincoln

O acto estivo precedido dun coloquio no que participaron: Enma Daly, xefa de Comunicación de Human Rigths Watch e ex corresponsal de The New York Times en España; Stephanie Golob, profesora da Universidade de Cuny, además de Emilio Silva. No coloquio púxose de manifesto o feito de que no paso da ditadura á democracia, non se resolveron as violacións dos dereitos humanos practicadas durante a guerra e o franquismo.

O Premio, dotado con 100.000 dólares e que conceden os Arquivos da Brigadas Abraham Lincoln e patrocinado pola Fundación Puffin, permitirá continuar durante dous anos coas exhumacións. É imprescindible salientar a falta de actividade neste ámbito por parte do actual goberno do PP, e a retirada de crédito nos orzamentos que para este fin existían.

(Pregúntome, como tamén o facía onte Julio Llamazares, cal é a razón pola que o premio foi entregado no Centro Xaponés e non no Cervantes?)

Camilo de Dios

O ano pasado, algunhas das exhumacións foron financiadas por unha asociación de electricistas de Noruega. Os seus cartos permition exhumar, entre outros, os restos do ourensá Perfecto de Dios. O vindeiro 7 de xuño, no transcorreer dunha homenaxe a celebrar na casa da cultura de Xinzo de Limia, entregaranse os seus restos aos familiares, entre eles Camilo de Dios, memoria viva da guerrilla antifranquista galega. Logo depositaranse no pateón familiar do cemiterio de Sandiás.

No seu momento, aquí, comentamos a exhumación dos restos de Perfecto:

http://fernandeznaval.blogaliza.org/2014/07/22/exhumacion-2/

Agradécense as mensaxes de afecto e solidariedade cos familiares de Perfecto. Podedes escribir a este correo: condolenciasfamiliadedios@gmail.com

TENDER PONTES

En Francia hoxe, despois do mediodía, todo rematou e non rematou nada. Sete cadáveres máis, ese é o saldo provisional do día. Pero mantense a fractura, coa conivencia das partes que a alimentan, e nós, a xente de aquí e de acolá, maioritariamente aberta á convivencia, vivimos pendurando sobre o abismo e só nos queda tender pontes de esperanza.

Hai outro poema de José Ángel Valente que fala do tacto, da man que toca, e que acaso sería boa metáfora para o día de hoxe. Titúlase La luz no basta e pertence ao libro Poemas a Lázaro, o único que regresou da morte.

La luz… pero no basta;
no me basta mirar.
Porque empapado está el mirar de sueño,
contagiada la luz por el deseo,
engañados los ojos hasta el blanco
candor de la pupila.
Ojos siempre infantiles,
ávidos del engaño
sobornados por cuanto finge el aire,
dejadme con el tacto
servil y la certeza
simple de lo que toco.
No me basta mirar;
la luz no basta.
Porque he mirado en vano tantas veces,
tantas veces en vano creí ver.
Tacto que no adivina,
tacto que sabe quiero,
ganapán receloso,
zafio leal palpando,
para creer, el tenue
residuo del milagro,
Ven,
amigo, campesino
de tosca astucia, viejo
tacto, sentémonos
a la orilla del aire
propicio a la mirada.
Pero tú aquí, conmigo
-en el umbral de tanta
celeste maravilla-
con la simple certeza
de las cosas que toco
y me ofrecen su lomo
melancólico y manso
de domésticos canes.

ALBAlogo1flat-2Outra cousa, hoxe sabemos que a Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica (ARMH) recibiu o premio que outorgan os arquivos da Brigada Abraham Lincoln. A candidatura foi presentada e defendida por Manuel Rivas. O importe do premio é de 100.000 dólares ou 85.000 euros, que permitirán continuar co labor de exhumar fosas. Un milagre ou unha ponte.

URBANO LUGRÍS

Onte, na Coruña, por quinto ano consecutivo e sempre por estes días previos a Nadal, celebrouse o día Lugrís. Urbano Lugrís ou Ylysses Fingal, que ese era o seu heterónimo escritor.

A festa tivo de todo: elaboración dun mural sobre unha parede medianeira, á beira dunha das casas nas que o pintor viviu na cidade. Obradoiro de decoración de paraugas, con moita cor, iniciándose logo unha manifestación surrealista ata o Xardín de San Carlos. Alí, nunha performance, representouse o momento do primeiro encontro entre Lugrís e Antón Avilés de Taramancos, convocados ambos polos versos que Rosalía lle dedicou ao xeneral inglés John Moore, alí enterrado. Fixo de Lugrís o escritor Anxo Angueira, presidente da Fundación Rosalía de Castro.

Fotos Lugris.1

Logo a manifestación de cor chegou ao antigo Papagaio, onde no local Monty celebrouse un recital poético no que participaron Manuel O’Rivas, Xosé Iglesias e o Ulysses dos mares do norte, coñecedor das paisaxes do frío, o mítico mariñeiro de Monte Alto e tamén poeta, Serafín Mourelle.

Moncho do Orzán amenizou a festa co acordeón e a balada de Lugrís escoitouse en toda a cidade: Urbano, Urbano, Urbano Lugrís/ Urbano, Urbano, Urbano Lugrís/ que pintou o mar, soñou un país… Como cada ano, Xurxo Souto foi mestre de cerimonia.

Manuel O’Rivas lembrou os días do Xurelo e a expedición á fosa Atlántica para denunciar os verquidos radioactivos e que axudou a prohibir o verquido deste lixo ao mar en todo o planeta.

Fotos Lugris 2

Foi tarde festiva, poética, de alegría e de amigos.

As dúas imaxes de hoxe son de Xacobe Melendrez, na primeira Moncho do Orzán toca o acordeón. Na segunda Manuel Rivas conta a odisea do Xurelo, diante da foto da tripulación do pesqueiro.

Este é un fermoso poema de Ulysses Fingal, escrito en homenaxe a Picasso. Picasso, que aprendeu a pintar aquí, e non o digo eu, que o deixou escrito el. Por certo, o ano que vén, na Coruña, será o ano Picasso. O primeiro acto foi a presentación, o pasado xoves, do libro PICASSO AZUL Y BLANCO -A Coruña: el nacimiento de un pintor- de Rubén Ventureira e Elena Pardo.

UN RÉQUIEM CATIVO PARA UN PINTOR GRANDE

HOXE pregunteilles as vagas do Orzán,
-¿Qué tristura garda voso verde afán?
que ata as areas tan graves están…
Respondeu o vento -¡Ay foi un amor
do mar maior!
Do mar maior de Riazor,
con vilas sulagadas, e mortas en fror.
(E tódolos sinos do fondo do mar
hoxe todos andan a saloucar,
i a chorar),
as sereas calan. Soio canta o mar.
O mar, testemuño dun neno andaluz,
que tiña nos ollos gardada unha lus.
As ondas do Orzán
van, veñen;
van.

MIGUEL GONZÁLEZ GARCÉS

Miguel González Garcés naceu na Coruña o 12 de xaneiro de 1916, polo que dentro dun ano e un mes, celebraremos o seu centenario, e falecía un día coma hoxe, aos 73 anos, logo dunha vida dedicada aos seus e, tamén, aos libros e á literatura, de maneira especial, á poesía, el que era amante dos libros, da casa e dos seus moradores, do amigo culto, do sorriso.. Miguel sempre estivo vinculado a súa cidade e ao seu mar. “Toda Galicia é mar”, deixou escrito, el que consideraba que “vivir sen mar era vivir apenas”.

Garcés acto. til. boa

Luciano Rodríguez sitúa a Miguel na denominada xeración de 1936, xunto con Álvaro Cunqueiro, Aquilino Iglesias Alvariño, Celso Emilio Ferreiro, Xosé María Díaz Castro, Xosé María Álvarez Blázquez, Eduardo Moreiras e Pura Vázquez.

Para Luciano, a súa é unha poesía de léxico rico e suxestivo, cargada de plasticidade, dunha grande efectividade rítmica, dunha grande intensidade de vivencia e grande tensionalidade poemática.

Si, na obra de Garcés alenta a paixón pola palabra. Méndez Ferrín escribiu que a súa  poesía pretende producirse nunha dimensión de valor total; de expresión estética absoluta, cargada coa memoria cultural de todo o pasado literario europeo.

Xulio López Varcálcel definiuno como mineiro da luz contra as tebras, engadindo que toda a obra poética de Garcés se orienta á procura da beleza, ao logro desa unidade orixinal, soberana e eterna que nos sobrevivirá porque xa nos precedeu.

Xavier Seoane, no limiar de Un nome só na néboa, destacaba como un dos logros presentes nese libro e en toda a obra de Garcés, a alta capacidade de percepción e expresión poética do aspecto plástico-visual da obra, con brillantes calidades perceptivas no ámbito cromático, sinestésico e captativo de formas, perfís, perspectivas e iluminación dos seres e obxectos.

Traducido ao italiano, portugués, francés e inglés, Garcés foi distinguido con importantes premios como o de Cabaleiro das Palmas Académicas, que no ano 1967 lle outorgou o goberno francés. Foi, tamén, o cronista desta cidade e, polo tanto, a súa memoria.

Invocalo hoxe, nos días que vivimos, é unha iniciativa necesaria, transcendida dun valor especial, porque el representou e representa os valores extraviados: a honradez, a honestidade, a discreción, o amor aos seus e ao traballo ben feito, a vocación de dar o mellor de si á comunidade, no seu caso materializada no proxecto da biblioteca pública que leva o seu nome e que hoxe segue a ser referencia cultural na Coruña e en Galicia.

Congreso Poio 1981Eu coñecino naquel congreso de Poio de 1981, cando os escritores galegos acordamos fundar a Asociación de Escritores en Lingua Galega, e podo acreditar da atención que dispensaba aos escritores novos, atención e curiosidade que, axiña, se transformaba en cariño. Pero ademais, sempre están, sempre teremos os versos, en castelán primeiro, en galego despois, algúns dignos de seren gravados a ferro no corazón, como este que se le na composición fotográfica de Maribel Longueira situada máis arriba.

Serea LugrísAmigo de Urbano Lugrís, que ilustrou o libro Isla de dos, ao que pertence este debuxo de serea e home mariño, Garcés, no libro Un nome so na néboa, presentado o mesmo día da súa morte, interpreta poeticamente algunhas das obras máis sobranceiras da arte universal, entre elas o cadro Habitación del viejo marinero, pintado por Lugrís en 1946, ao que lle dedica estes versos:

Sobre o mastro, o anxo da calima.
O sinuoso perfil dos hipocampos.
A túa man, negadora da lúa,
broslaba o filamento sutil do vagalume.
O barco que navega de bolina.
Balea nas Sisargas.
A botella do náufrago.
O vento acouga en mans das fondas algas.
E as anduriñas cruzan abismos submariños.
Gris de brétema.
Azul.
Patinir.
Crebados sinos nas cidades irtas.
Sempre buscándote nas illas inventadas.
Pola area, deitado, un catalexo.
Tamén a volvoreta cravada con puñal quizais que voe.
Racha o azul o pailebote branco.
Esbara a estrela polo gume dun pecio.
Azul. 
Santa Trahamunda ven de Córdoba entre palmas
montada nun milagre.
Rosa dos ventos, medusas e cercellas.
O leme e o ronsel.
E a ala
Galopan as marés sen esporas nen bridas
por prados florecidos de actinias e madréporas.
Azul. 

LugrísHoxe, na biblioteca que leva seu nome, xuntámonos moitos para celebralo. MiguelGonzalezGarces_RecitalHomenaxe25Cabodano MiguelGonzalezGarces_RecitalHomenaxe25Cabodano

XAVIER CORREA CORREDOIRA, LA GALGA E DOBLE CERO

O venres 29, na galería Monty 4, Xavier Correa Corredoira inauguraba nova exposición. Á mesma hora, no museo de Belas Artes, había tamén a inauguración dunha mostra de Xaime Quessada que procurarei ver a semana que vén.

Xavier reuniu un conxunto de obras, pintura e escultura, baixo o título Espazo a destempo, para expoñer nesta galería que el denomina claustro público. Explicábame, falando con el antes da chegada do público, que o que pretende con esta mostra é afondar nese espazo íntimo e limpo, o reduto máis forte e máis firme no que debemos atopar a forza interior para defendernos contra a agresión que sufrimos individualmente e como colectividade. Pintar como cando comezaba, coa mesma forza e coa mesma inocencia, recuperar aquela forza, a esperanza e a ilusión que, noutrora, nos axudaron a plantar cara ao poder.

No folleto catálogo inclúese un poema manuscrito seu, no que fala do espazo, e da mostra:

O punto de partida
no encontro do patio
co claustro público;
onde concorren Loaima,
Trismexisto, Góngora,
Gufú e tres tremendas
mulleres de talento.
O peixe chega á man
nun abalo líquido
O ferro pousa táboa
na que arrastra sombra
caída no aceite do
ESPAZO A DESTEMPO

Unha das sorpresas da xornada foi que a galería puxo a venda varios exemplares da revista La Galga, aquela que a finais dos anos setenta facían na Coruña os dous Xavires, Seoane e Correa e na que colaboraban Manuel Rivas e Ánxeles Penas, entre outros. Foi o pintor quen os levou para ofrecer aos asistentes, xa que conservaba varias ducias no seu estudio.

Escoitara falar desa publicación, pero non a tiña e nunca a vira, así que merquei un exemplar. Folleándoo, lembrei que tamén por aquel tempo en Ourense faciamos Doble cero, seguramente coa mesma filosofía e certa estética común con La Galga, xa que as dúas responden ao mesmo momento social e histórico. Non lembro os nomes da xente que formaba parte daquel proxecto e hai tempo que din por extraviado o exemplar que conservaba. Lembro, iso si, que as xuntanzas do consello de redacción eran na cafetería do desaparecido Hotel Miño, na rúa do Paseo e, tamén, que no primeiro número publiquei eu por vez primeira un texto. Foran, en concreto, dous, un en prosa escrito nun galego que non recoñezo e un poema en castelán. Era este un tempo no que aínda non dera nin co nome. Hai uns meses Xosé Manuel pasoume escaneada a portada e as miñas achegas. Velaí o texto en galego:

XOSÉ FERNÁNDEZ FERREIRO

Onte pola mañá, Pepe Fernández Ferreiro, o escritor de Espartedo, aldea de Nogueira de Ramuín, leu o seu discurso de entrada na Real Academia Galega. O título: Breves reflexións sobre os escritores e os xornalistas, cousa da que sabe, xa que exerceu os dous oficios, e digo exerceu porque hai tempo que vive afastado do xornalismo, pero non do traballo de escritor, pois é el narrador de raza, firme coma os bidueiros, sempre a darlle voltas ao mundo dende a perspectiva das súas paisaxes naturais e emocionais de infancia. De pé, diante do público que ateigaba o salón da Academia, foi debullando liñas de relación ou diferenzas entre a actividade do xornalista e a do escritor, entre a maduración dun e doutro, entre as diferentes perspectivas dende as que escriben. El sabe ben deses camiños que, por veces, coinciden nas encrucilladas, xa que algún dos traballos informativos que realizou durante a súa longa carreira, deu logo unha novela, como sucedeu coas crónicas da loita dos labregos de Castrelo de Miño en contra do encoro, experiencia vivida intensamente e recollida logo na novela Morrer en Castrelo de Miño.

Foi un día de intensa emoción para os que o queremos, se cadra algo enturbada pola tensión que empana o ser da institución á que el accedía, perceptible nas olladas dos académicos e nalgún xesto displicente, que non pasou desapercibido entre o público.

Fernández Ferreiro na Real Academia Galega

Fernández Ferreiro na Real Academia Galega. Fotografía Maribel Longueira

Respondeulle, cun fermoso discurso, Manuel Rivas, no que comparou a actividade literaria de Pepe coa roda do afiador: “Hoxe é un día grande para a Academia, para as Letras galegas, para a literatura e para o xornalismo. Vai entrar un afiador” proclamou ao comezo da súa intervención.

É certo, a vida e a obra de Pepe ben pode ser contemplada dende a perspectiva da roda. Eu pensei sempre que el era coma un bidueiro, e así o recollín nun artigo que celebraba a súa última novela, Tempo de centeo e que agora recupero aquí, en homenaxe ao amigo.

BIDUEIROS E LITERATURA

Medran na fraga variadas especies de liques, herbas, fieitos, arbustos e árbores, cada unha achegando a súa singularidade e as súas características á complexidade do conxunto. Tamén acontece isto coa literatura, pensada como fraga universal, esa enorme arquitectura de palabras que a humanidade toda foi tecendo co paso dos séculos e coa que cada colectividade e cada lingua van construíndo o seu día a día. Sucede que a literatura, oral ou escrita, é memoria, cerna, un dos elementos que definen e dan carácter a unha comunidade. Tamén é memoria a fraga, memoria, fertilidade, diversidade e lentura. Na fraga, un dos elementos esenciais é o bidueiro, árbore primeira en ocupar as terras debilitadas e os chans pobres aos que cada outono achega materia orgánica, abono que o inverno transformará en vida. Virán logo, sobre o chan enriquecido, as outras especies máis singulares e fachendosas do bosque: as faias, os carballos, os acivros ou os teixos.

Toda literatura debe ter os seus escritores bidueiro, eses que sen a pretensión de facer unha literatura de vangarda, escriben magníficas historias destinadas ao público do seu tempo, libros que, en calquera sistema normal, garanten un importante número de lectores que medrará, cualitativa e cuantitativamente coas súas obras, enriquecendo dese xeito o conxunto do sistema. Son estes escritores de referencia que permiten que, sobre eles, outros experimenten e traspasen as liñas do cotián. Para min, eses escritores bidueiros son esenciais, e nós temos uns cantos, algún recentemente desaparecido como Manuel Riveiro Loureiro, pero o noso sistema literario aínda non deu creado o amplo corpo lector para as súas obras.

Non é a primeira vez que comparo a Xosé Fernández Ferreiro co bidueiro. Para min el é o exemplo dese tipo de escritores aos que me refería. Autor de libros que forman parte do imaxinario colectivo e da memoria común, como A saga dun afiador ou Morrer en Castrelo de Miño, que probou a escribir novela galega do oeste, que nos deu esa magnífica historia que é Agosto do 36, narrada co sentido dun western, chega agora de novo ás librarías coa súa última novela Tempo de centeo, unha obra realista ou, se cadra, como xa se ten apuntado, neorrealista, que conta a historia dun mozo, Antonio, que deixa a aldea e vai vivir a unha pequena cidade de provincias, Ourense, nos anos da fame, tempo no que a única posibilidade de soñar era a que proporcionaba o cine. Tempo de centeo, acaso a crónica dunha educación sentimental, a dunha xeración castrada, insiste Pepe, aínda que el, a diferenza do protagonista, si soubo vencer os horizontes limitados que describe na novela.