RÚA VIVA

Onte, revisando fotografías, atopei esta imaxe que ten o pouso daquilo que foi historia das nosas vidas e, tamén, da colectividade. Debe ser dun sábado de inverno, entre 1979 e 1980. Estamos diante do Alaska, aquela cafetería que había no Parque de San Lázaro de Ourense, que tiña na parede un mural de Xaime Quessada. Viñamos de crear a compañía de teatro Rúa Viva.

Manuel Núñez, Manuel Vidal, Manuel Guede, Camilo Valdeorras e eu.

Manuel Núñez, Manuel Vidal, Manuel Guede, Camilo Valdeorras e eu.

De Rúa Viva falei o ano pasado, no pregón das festas do Corpus. A idea fora de Manuel Guede, que viña de estudar dramaturxia en Barcelona. Tratábase de recuperar a festa, o parateatral, a representación de rúa, que fora tan tradicional na cidade e que aínda o é en toda Galicia. A partir do traballo de investigación e recuperación, a compañía tentaría elaborar unha estética e unha proposta escénica propias do país.

Na imaxe eu levo na man a carpeta onde gardaba a documentación fundacional. Pouco antes de morrer, Benito Losada, quen fora durante tantos anos director da Casa da Xuventude, entregoume copia dos estatutos, porque unha vez constituidos, Rúa Viva fixérase socia da Casa, con dereito a dispor de espazo de ensaio e de traballo.

Rúa Viva convocara a persoas vincualadas coa música, a plástica, a escrita, o teatro, tamén coa costura e coa artesanía (por alí andaba connosco César Lombera, autor, entre outras, das esculturas do Carrabouxo, no Parque de San Lázaro de Ourense, ou das Dúas Marías da Alameda de Compostela e que daquela traballaba o cartón pedra).

Pero entre nós o equilibrio era inestable. As fortes personalidades de Manuel Guede e Manuel Vidal, o enfrontamento entrambos, fixeron fracasar o proxecto. Eu, amigo dos dous, tentei mediar, pero fun quen. Pouco despois, Guede e eu, xunto con Xosé Lois García e Bernardo Corral (Poro), fundabamos Caritel, compañía residente nunha sala pública, na que se desenvolveu unha programación teatral estable.

Manuel Vidal mantivo Rúa Viva durante anos, representando boa parte da obra teatral de Euardo Blanco Amor.

Imagen escaneada

Este programa, deseñado por Mayte Vázquez, corresponde a unha das últimas representacións de Manuel Vidal. Trátase da estrea da obra A Revolución, de Isaac Chocron. A escenografía fora obra do artista César Taboada, a tradución do texto do poeta Víctor Campio, a música de José Loureiro, a dirección de Teresa Villar. En escena, con Manolo, Javier Millán.

A primeira representación de Caritel, foi a estrea da obra Abraham e Samuel, do escritor francés Vïctor Haïm. Guede e eu viaxamos a París, nun autobús da empresa Ampian, no mes de xaneiro de 1981, para nos entrevistar con Haïm. París nevado, Haïm cariñoso connosco e eu que namorei dunha muller na rue de Saint Denis. A tradución e dirección da obra foi de Guede, os actores foron Xosé Lois González e Bernardo Corral (Poro).

Anos despois, Bernardo decidiu entregarse ao río. No libro Miño dediqueille un poema titulado Último acto:

DOBROU a roupa
coma quen prega a derradeira folla
dun almanaque de brétemas.
Ollou o peitoril dos pasos e das voces,
sóubose frío e viuse
enfrontado a un labirinto de ecos
no escenario da ausencia,
recitando un texto que advertía
da rendición das sombras.
Logo, na cegueira da ponte,
o remuíño bebeu
o ronsel do seu aire.

PRAGA III.- ALFONS MUCHA

Se Praga é Kafka, tamén é Alfons Mucha, pero doutro xeito. A obra do pintor e deseñador, membro principal do art nouveau, tamén denominado Jugendstil ou movemento de secesión en Alemaña e Austria, ou Modernismo entre nós, ten presenza viva e permanente na cidade, pero non a súa figura, non o seu rostro.

El axudou a construír a Praga que vemos e gozamos, velaí a forma arquitectónica e decoración do teatro de Belas Artes ou as vidreiras da catedral de San Vito. Os seus deseños son reproducidos polas fábricas de cristal e ocupan os escaparates, e os carteis véndense como souvenir, en papel ou reproducidos sobre camisetas.

A primeira lembranza que eu gardo del, aínda que sen poñerlle nome, nin rostro, foi da primeira viaxe que fixen a París, no mes de xaneiro de 1981. Fomos alá Manuel Guede e eu, nun autobús da empresa Anpian, que facía a liña entre Ourense e a capital francesa, levando e traendo, sobre todo, emigrantes portugueses. Iamos para negociar dereitos de representación co dramaturgo Víctor Haïm, xa que a súa obra Abraham e Samuel era a primeira montaxe prevista da compañía Caritel que os dous viñamos de crear en Ourense. Lembro un París nevado e os carteis que decoraban os cafés, copias daqueles que anunciaban as montaxes teatrais do Théâtre de la Renaissance, de Sarah Bernhardt, aínda que tardei moito en saber que eran obra do pintor checo e, tamén, en descubrir que foron eses traballos para a actriz francesa os que lle deron soa e recoñecemento internacional. Estes días, perseguindo a súa obra, volvín admirar o suxestivos que resultan os deseños feitos para Medea, Gismonda, A dama das camelias ou Hamlet.

Vimos obra del en tres museos. O primeiro o Mucha Museum, na rúa Pauskà, o segundo encontro foi nunha galería de arte que ofrece unha colección de Dalí e outra del, na praza Steromestskè Namesti, ou Praza Vella, que a min fíxome lembrar a praza Djemaa El Fna de Marrakecht (xente, músicos, fume, guías turísticos por narradores orais, recendo a salchichas, mimos, actores, debuxantes…).  Museo e galería compleméntanse. O primeiro ten copia dos carteis teatrais e da industria, algunha pintura e moita obra de deseño aplicado e decorativo. A segunda repite os deseños de carteis, pero amosa parte da correspondencia, debuxos e os billetes e moedas creados por el para a primeira república checa. O museo ofrece, ademais, un vídeo moi interesante sobre a súa vida. A min impresionoume o xeito de contar a invasión da república checa pola Alemaña nazi, reducida a información visual a un destacamento da Wehrmacht, desfilando en formación por unha rúa estreita da cidade. A secuencia dura escasos segundos, pero abonda. A invasión, a detención, a prisión, foron os causantes da morte do pintor o 14 de xullo de 1939.

Pero sen dúbida, a sorpresa maior, foi posibilidade de contemplar completa a obra descomunal, pola dimensión e complexidade, dos vinte cadros que forman a Epopea Eslava. Exhíbense ao público por vez primeira en Chequia e estarán na Galería Nacional durante os vindeiros dous anos. Haberá quen renegue desta pintura figurativa, que reflicte a mítica e a épica dos pobos eslavos ao longo da historia. Ao cabo, durante os 18 anos que Mucha tardou en rematar este proxecto, en París e no resto de Europa triunfaban os movementos de vangarda. Pero reflexionaba Maribel que, mentres el facía esta obra en Praga, en México Diego Ribera e Sequeiros traballaban os seus murais, nalgún caso, seguramente coa axuda do noso Francisco Miguel. Os murais mexicanos e a epopea de Mucha responden aos mesmos principios e buscan o mesmo fin, dignificar a colectividade marxinada e afondar na identidade colectiva e ambos resultan extraordinarios e dignos de ver.

Esta imaxe que non se ve nada ben, é un detalle dun dos lenzos. Non estaría mal afondar na influenza que este autor puido ter en artistas nosos, como por exemplo Castelao e aínda outros, máis recentes, como Xaime Quessada, aínda que, se cadra, isto é só unha impresión miña, sen fundamento ningún.