NICOLÁS VIDAL

NicolasNicolás Vidal recibirá o vindeiro xoves, o premio “Luis Mera de xornalismo”, que cada ano concede o Club de Prensa de Ferrol. Recíbeo por unha fantástica reportaxe sobre tres irmáns da comarca emigrados a Cuba, que se negaron a padecer a historia e souberon atopar o camiño que os levou a participar na súa construción. Emocióname saber o nome de Nicolás unido ao de Luis Mera. Sei que se quixeron ata o pasamento de Luis, en marzo de 2015. Daquela, nesta fiestra, dediqueille esta lembranza.

LUIS MERA

Non sei canto de xustiza poética hai no recoñecemento a Nicolás Vidal. Hai meses que Nicolás abandonou a que, durante tantos anos, foi a súa profesión, oficio ao que entregou o mellor de si, axudando, cos seus compañeiros, a facer do Diario de Ferrol, a referencia informativa da comarca.

Comparto aquí a reportaxe que mereceu o recoñecemento do Club de Prensa. Recomendo a lectura. Publicado nas páxinas 6 e 7 do Diario de Ferrol do día 16 de agosto de 2015, aparece dividido en dous bloques, un que conta a vida dos tres irmáns Seixido e outro que narra a relación que estes mantiveron co Che, Neira Vilas e Lee Harvey Oswald, historia ben curiosa que fala de como se entrecruzan os camiños da vida.

http://www.diariodeferrol.com/articulo/ferrol/relaciones-cuba-y-estados-unidos-vistas-rincon-comarca/20150815205225131824.html

http://www.diariodeferrol.com/articulo/ferrol/une-foucellas-che-xose-neira-vilas-y-lee-harvey-oswald/20150816143850131893.html

A foto de Nicolás tomeina do facebook de Germán Castro e Tomé.

TO OUR COUNTRIES

Quizais xa coñezades este vídeo. A min impresionoume. Dúas irmás, Faia (canto) e Rihan (recitado) Younan, percorren coas súas voces o territorio de Medio Oriente, a guerra imposta, a desolación e a morte.

Fermosísimo vídeo realizado en Suecia por un grupo de estudantes procedentes de Siria, Líbano, Palestina e Irak, con músicas de distinta orixe, algunha ben próxima a nós e que resulta sorprendente cando se escoita cantar en árabe.

Como exemplo de convivencia e paz, o vídeo remata co canto MAWTINI ou MEU PAÍS, himno nacional de Irak, composto por un músico libanés e escrito, en 1934, por un palestino.

A ÚLTIMA VOZ YAGHÁN

A miña amiga, a escritora Manon Moreau, da que xa teño falado aquí, e que nos visitará o vindeiro mes de abril, envíame un correo no que vén esta ligazón a un documento sonoro extraordinario. Escóitase nel a voz da última falante dunha lingua. Trátase da lingua dos Yaghans, pobo que dende hai séculos habita o sur de Chile, supoño que tamén da Arxentina, de feito o museo Yaghan está en Ushuaia. O documento é fermoso, como unha música, na que a voz da muller, a última voz que pronuncia esas palabras, conversa co vento, cos animais, as augas do mar e dos regatos, a natureza, en fin, da que a lingua tamén formaba parte. Foi gravada por un rapaz e emitida pola emisora de Libération. A min emocionoume. Son sete minutos.

http://next.liberation.fr/culture/2009/12/12/the-last-voice_1433

A LÚA É SEMPRE MULLER

O último día de Terranova, a recente novela de Manolo Rivas, agarda sobre a mesa o seu momento de lectura. Con ela algunha outra, tamén de amigo, como Os elefantes de Sakúrov, de Antón Riveiro Coello. Pasoume xa con eles outras veces, pásame con moitos libros desexados. Sinto a necesidade de deixar que suceda o momento inicial, que deixen de ser novidades, para xa sen urxencia abandonarme a eles con vagar.

Sei, porén, que O último día de Terranova é unha homenaxe ás librarías, eses lugares queridos, nos que moitos medramos e aprendemos cousas importantes do mundo e da vida. Non teño eu delas a sensación de templos. Na miña vida convivín con librarías mal ordenadas, nas que non se podía entrar, como a de Clemente, o comunista de Ourense, que escondía os libros naquela acumulación do portal da rúa do Progreso. Coa crise e os cambios que nas nosas vidas introduciu a tecnoloxía, perdemos moitas das mellores que tiñamos. Sobreviviron outras e naceron as novas, en lugares grandes e pequenos, nos barrios das cidades e nas vilas, que tanto están axudando a dinamizar o libro e a lectura e ás que desexo toda a sorte e longa vida.

StrandGústame, se podo, entrar nas librarías dos lugares que visito. O catálogo sería longo, pero hoxe quero falar dunha que é un clásico, Strand, situada na esquina entre a rúa 12 e Broadway de Manhattan. Universo de andares cara arriba e cara abaixo, con libros en todas as línguas, máis ou menos ordenados por xéneros, pero tamén con sección de novidades, as suxestións das vendedoras e vendedores e, nos últimos andares, os recunchos dos bibliófilos, con libros singulares e, tamén, o dos escritores da cidade, cos seus altarciños particulares. Espazo no que deixar pasar as horas sen que ninguén moleste, nin apremie.

A última vez que pasei nela unha mañá, demorei moito na sección de poesía. Buscaba libros de autoras contemporáneas norteamericanas. Merquei varios, entre eles un titulado The moon is always female da escritora Marge Piercy. Ese día botei horas alí, quería, tamén, ter a sensación de sentir como transcorría o tempo no local, porque é unha das localizacións da miña nova novela. Todos estes prolegómenos a conto dun poema do libro de Marge Piercy, o que lle dá título.

Female

Tentei a tradución eu só, pero venceume e deixeina na metade. Agora, coa axuda de Inés Lafoz, moza de Daniel, licenciada en filoloxía inglesa e profesora, cheguei ao final, e comparto o poema aquí porque sendo longo e duro, paréceme un berro necesario, non só contra a mutilación, senón tamén contra calquera outra das múltiples violencias exercidas sobre as mulleres aquí e acolá. Nese sentido, impresiónanme as declaracións do irmán de Chamaco Carballo Neira, o asasino dunha muller en Becerreá, porque dende un punto de vista psicolóxico din moito do pensar de boa parte da colectividade en relación con esta violencia que nos desangra, do substrato de complicidade que aínda sobrevive no inconsciente colectivo, acto fallido froidiano. Di seu irmán: “O Chamaco debería amañar as cousas doutro xeito, non cunha escopeta”. Quere isto dicir que el comprendería e ampararía a mutilación, unha paliza ou o acoso?.

A LÚA É SEMPRE MULLER

A lúa lúa é sempre muller e así
son eu aínda que con frecuencia neste val
de follas de afeitar desexei que puidera
poñer e quitar o meu sexo como un vestido
e por que non? Os homes levan posto
sempre o seu sexo? O cura, o médico, o mestre
todos nos din que veñen ás súas profesións
neutros como as ameixas e a verdade é que
cando traballo son pura coma un anxo
tigre e claro é o meu ollo e quente
o meu cerebro e silenciosos todos os porquiños
choromiqueiros pola fame.
Éramos sacerdotisas para as deusas
as que lle foron ofrecidos os primeiros altares
de pedra torpe sobre pedra e saltos de animais  
na escura cova do útero, moito antes de que os homes
puxeran saias e máscaras para asustar os bebés.
Nós eramos curandeiras con herbas e cataplasmas
Co noso leite e dedos coidadosos
moito antes de que aprenderan a cortar
a vida facendo chistes sobre os cadáveres.
Nós estabamos facendo sons coas nosas gorxas
e labios para advertir e alentar as indefensas
mozas moito antes de seren construídas as escolas
para aprenderlles aos nenos a obedecer e seren aburridos e matar.
Esperto no estraño leito brando e baleiro
dun motel, tremendo como secas follas soltas
que o vento esgarra, e a miña cabeza
está prendida a unha rapaza de doce anos
cos todos os órganos femininos, pero as entrañas entumecidas
están sendo cortadas con coitelo. Clitoridectomía
ou calquera outro nome que lle deas en Latín, nun cuarto
do mundo as mociñas son mutiladas.
e penso nelas e non podo parar.
e penso nelas e non podo parar.
Se ti es muller, sentes o coitelo nas palabras.
Se ti es un home, entón, con catro anos ou ben
aos doce ti es amarrado e colgado cara abaixo
e o teu pene é cortado.  Quédanche
os testículos pero están cosidos
á túa entreperna. Cando a túa esposa te compra,
te desgarra e te abre para que o teu valioso
seme poida ser extraído, por suposto
ti non sentes nada.  Só dor. Só dor.
Para o uso dos homes fomos masacradas
e mutiladas e silenciadas e trinchadas
baixo a lúa que medra e brilla
e se encolle de novo ata ser nada, encinta
e despois minguante, cara a súa pequena morte
mensual. A lúa e sempre muller pero o sol
é feminino só nas terras onde ás mulleres
lles é permitido correr e ascender ao sol.
Unha muller está berrando e eu escóitoa.
Unha muller está sangrando e véxoa
sangrando pola boca, o ventre, os peitos
nunha fonte de sangue escura e lúgubre
mágoa cotián e tedio bastante agradable
para o gusto dos poderosos e dáse por suposto
que o pan da domesticidade amásase
coa nosa carne, que o noso corazón constrúese
cos nosos ósos de animais criados para dar carne e leite
que abrimos e baixo os que xacemos e choramos.
Quero dicir sobre os nomes das miñas nais
como as pedras dun camiño polo que vou trepando
rocha tras rocha esvaradía ata as néboas.
Nunca, incluso a punta de navalla, quixen
ou estiven disposta a converterme nun home.
Só quero ser eu mesma e ser libre.
Estou agardando a saída da lúa. Aquí
abáixome, o mundo enteiro coas súas fundicións
de aceiro e as súas minas de carbón e as súas prisións
ás miñas costas o continente inclínase
cara as montañas desgarrado por lagos brillantes
todo detrás de min nesta gadaña de palla,
un molde de area entre as ondas do océano, e eu
agardo a saída da lúa vermella e pesada
nos meus ollos. Xélida, rara, temerosa
na escuridade agardo e estou todo o tempo
escalando por rochas esvaradías entre a brétema mentres
moi por debaixo das ondas estámpanse as furnas;
estou descendendo unha escada baixo o mar que xeme
mentres as negras augas me abanean
como argazos dun lado para outro.

 

Nadei na superficie das augas brincando
de ledicia na pel dun golfiño do mesmo xeito
no necesario aire e no tumulto da poderosa onda.
Estou entrando nos cuartos que visitei.
Abollei sobre eles mentres durmía e durmía,
andando e espertando, afogándome nunha paixón
engalanada con corbelas de sufrimento.
Vaguei por eses cuartos na rocha
onde a lúa conxela o aire e todo o pelo
é negro ou prateado. Agora contareiche
o que aprendín deitada baixo a lúa
espida como fan as mulleres: agora contareiche
os cambios da lúa crecente e minguante.
Polas pedras duras da necesidade chuchamos
o que da auga podemos e así sobrevivimos
mulleres nacidas de mulleres. Pódese coñecer
cos dentes e tamén coa lingua
e pódese coñecer coas xemas dos dedos
e tamén coas palabras e con todas
as palpebrexantes ansias do cerebro.

 

BAR CORTÁZAR

Contoumo hai poucos días a Patricia Alonso, a miña amiga porteña, con orixe familiar en Celavente, O Bolo; irmá do escritor galego arxentino Rodolfo Alonso. En Palermo, na esquina Medrano e Carrera, abriron un bar novo que lembra e rende homenaxe a Julio Cortázar. En Palermo, non moi lonxe, a unhas dez cuadras, estaba xa a praza Cortázar.

http://www.elvigia.net/cultura/2015/12/31/abren-tematico-honor-cortazar-222060.html

Patricia manda unhas fotos tomadas pola súa amiga Delfina Blanco. Elas, xunto con Isabel Otero e Zulema Rodríguez, as catro fillas da galeguidade, decidiron achegarse e coñecelo. Xa dera conta aquí do que abriron en Banfield, o barrio onde medrou Julio, e está o London, que mantén o seu particular museo e unha colección de edicións da novela Los Premios, que en parte escribiu alí e tantos outros lugares que conservan unha foto, un libro, unha lembranza del.

De esquerda a dereita: Isabel, Patricia, Delfina e Zulema

De esquerda a dereita: Isabel, Patricia, Delfina e Zulema

Aquí hai quen afirma que Cortázar non foi escritor arxentino. A min iso paréceme un tópico e unha tontería. A resposta dos lectores alá e a realidade de cousas como este bar, falan dun escritor que mereceu o amor non só nos lectores, senón da colectividade, aínda vivindo lonxe.

Bar Cortazar 3

Alégrame, tamén, ver que a sensibilidade do artista levouno a retratar a Julio con Aurora nun dos murais, lembrando esa fotografía famosa da viaxe á India. Para min é de xustiza.

Bar Cortázar 1

Xa teño gana de ir e merendar unha picada. Quedei con Patricia en iren xuntos en canto nos sexa posible. Será con Julio.

MONÇAO

O sábado fomos a Monçao. Quedamos alí con Xesús Franco para falar dun proxecto no que traballa, sobre o río e o mar; ou o mar e o río, que a súa visión de mariño mercante é dende o mar e río arriba. Pídeme que faga un texto que acompañe o proxecto expositivo e a iso me poñerei estes días.

O Miño, moi crecido, dende a muralla interior.

O Miño, moi crecido, dende a muralla interior.

Moita chuvia, porén foi día bonito e entrañable camiñando e falando con el. Percorremos algunhas rúas da vila, tomamos café e natas, visitamos o pazo da Brejoeira, camiñamos á

Fonte no xardín das camelia, no pazo da Brejoeira.

Fonte no xardín das camelia, no pazo da Brejoeira.

beira do río Tea e xantamos na parroquia de Porto, xa en Salvaterra de Miño, onde vive Xesús e logo demoramos na súa casa ata que empezou a caer a tarde.

Ao pazo da Brejoeira fomos no seu coche. No asento traseiro, onde eu me sentei, había un libro de Sophia de Mello Breyner, da que eu no lera case nada. Trouxen o libro para a casa e foi lectura que me acompañou onte pola noite en Ourense. Gústanme os seus versos. Moitos falan do mar e ben poderían integrarse no proxecto, velaí esta mostra:

ATLÁNTICO

Mar,
Metade da minha alma é feita de maresia. 

Un dos que me conmoveu de maneira especial, foi este titulado As fontes, sobre todo a segunda estrofa, esa contraposición entre a plenitude e o límpido esplendor coa face incompleta do amor:

Um día quebrarei todas as pontes
Que ligam o meu ser, vivo e total,
Á agitaçao do mundo do irreal,
E calma subirei até às fontes. 
                                      Irei até às fontes onde mora
                                     A plenitude, o límpido esplendor
                                    Que me foi prometido em cada hora,
                                    E na face incompleta do amor.
Irei beber a luz e o amanhecer,
Irei beber a voz dessa promessa
Que às vezes como un voo me atravessa,
E nela cumprirei todo o meu ser. 

A viaxe ofreceu outras riquezas, como saber da poeta galega que viviu en Monçao Amparo Alvear, e da principal voz poética da vila, Joao Verde, de quen colle o nome o Cine Teatro. Foi admirador da poesía do noso Rexurdimento e de Galicia en xeral, e chegou a escribir unha carta aos galegos. Pero deles os dous procurarei falar con máis vagar nos vindeiros días.

POEMA DE OUTUBRO (Continuación)

Case co mes, remato o poema de Dylan Thomas iniciado onte. As imaxes seguen sendo de Maribel Longueira, tomadas naquela viaxe a Laugharne.

 

Dylan Thomas 5

Chuvia pálida sobre o porto que se esvaecía
E sobre a ermida tamaño caracol mollada polo mar
Os seus cornos na néboa e o castelo
Pardo como a curuxa
Pero todos os xardíns
De primavera e de verán florecían nos contos fantásticos
Máis alá dos confíns e baixo a densa nube de lavercas.
Alí puiden vivir marabillado
O meu aniversario
Máis o tempo cambiou en redondo.
Volveuse fóra do alegre país 
E a través doutro aire e o alterado azul do ceo
Precipitouse de novo unha marabilla de verán
Con mazás
Peras e grosellas vermellas
E eu vin claramente no cambio as esquecidas mañás dun neno camiñando coa súa nai
Por entre as parábolas
Da luz do sol
E as lendas das ermidas verdes
E as dúas veces narrados campos da infancia
Que as súas bágoas queimaban as miñas  meixelas e o seu corazón latexaba no
meu.
Estes eran os bosques o río e o mar
Onde o rapaz
No atento
Verán dos mortos murmuraba a verdade da súa alegría
Ás árbores e ás pedras e ao peixe da marea.
E o misterio
Cantaba vivo
Aínda na auga e paxaros cantores. 
E alí puiden eu vivir marabillado o meu aniversario
Máis o tempo cambiou en redondo. E a pura
ledicia do rapaz morto moito tempo atrás cantou ardente
No sol.
Era o meu trixésimo
Ano camiño do ceo en pleno mediodía de verán
Aínda que a vila aos meus pés ficara sen follas no sangue de outubro.
Quizais poida cantar aínda 
A verdade do meu corazón
Neste alto outeiro na volta dun ano. 

Dylan Thomas 4

POEMA DE OUTUBRO

Vaise outubro, entre sol e chuvia, de vagar, cumprido, saudade do verán, anuncio do inverno. Agradecereille sempre a este outubro de 2015 o agasallo que me deu, devolvéndome unha paixón perdida. Nunca abandonei o gusto de observar paxaros, de buscalos, de camiñar atento a voos e cantos, pendente das sombras entre as follas das árbores e silveiras, dos brillos entre as ondas. Pero este outubro recuperei aquela paixón que sentín hai anos, sendo moi novo, cando en compañía de Manuel Villarino e de Vicente Gracia, membros os dous da sección ourensá da Sociedade Galega de Historia Natural, empecei a saír os domingos pola mañá polos arredores de Ourense a observar a natureza e a interpretar a paisaxe. Unha das primeiras cousas que aprendín foi a distinguir as lavercas, paxaro que introducín nun dos poemas daquela Fonte Abagañada, que foi o meu primeiro libro.

Logo, na Coruña, con Eva Vales e con Luís Míguez, fundamos a sección local da SGHN, porque non existía. O noso grupo ornitolóxico medrou, e todos os domingos, sobre as 7,30 a.m., saiamos con destino a Baldaio, á Barra do Anllóns, aos cantís de Corme ou ao encoro de Cecebre, para censar, para descubrir, para nos emocionar cando viamos unha singularidade, unha especie rara, poucas veces censada en Galicia. Daquela aprendín como son os tarros brancos e os parrulos cristados, souben de mascatos e de mobellas, de garzas e frailecillos, aos que aquí dicimos araos papagaios.

Sandoval avesCon esta actualización das emocións tivo que ver a adquisición de novos binoculares e tamén, sen dúbida, a lectura do libro de Antonio Sandoval, ¿Para qué sirven las aves?. Coñecín a Antonio hai tantos anos, cando SGHN e Grupo Naturalista Hábitat saiamos ás veces xuntos ao encoro de Cecebre. Hai moito que non o vexo e non sabía deste libro, pero en abril, cando viaxei a Bos Aires, o meu amigo e corresponsal porteño deste blog, Jorge Omar Veiga, pediume se llo podía levar. Daquela merquei dous, aínda que a lectura demorou ata setembro. É un libro fermoso, que fala da paixón polos paxaros, pero tamén de amor á natureza no sentido máis amplo e de amor polo país.

Pensando no outubro que se vai e nos paxaros, lembrei un fermoso poema dun poeta Dylan Thomas casaque tiñamos por autor de culto, naqueles anos nos que nacía a tantas cousas. Falo de Dylan Thomas. Lembro que nos viamos reflectidos naquel poema seu no que fala de para quen escribe. Hai unha coincidencia con Celso Emilio, xa que proclama Thomas que non escribe para os soberbios, o mesmo que di Celso Emilio no seu poema sobre a lingua, que ten por título Deitado frente ao mar. Naquel poema Dylan Thomas afirmaba escribir para: …os amantes, os seus brazos abarcando as penas dos séculos,/ que nin pagan nin eloxian/ nin fan caso do meu oficio ou arte. Con iso soñabamos.

Dylan Thomas 2

Refiríame antes ao poema titulado: Poema de outubro, escrito o día do seu trinta aniversario, que sería un 27 de outubro coma hoxe. Nese momento de 1944, vivía na localidade de Laugharne, situada ao oeste de Cardiff. A súa casa e o estudio están situados sobre o estuario do río Taff. Tiven a sorte de estar alí no ano 2013, cando asistimos ao congreso da Asociación Internacional de Estudos Galegos. Daquela, rematado o congreso, Malores Villanueva, Chus Lama, Helena Dylan Thomas 3González, Maribel, Manuel Gago e eu, alugamos un coche. Foi Chus quen se animou a conducir pola esquerda. Eu deixeime levar, sen saber moi ben onde iamos e a primeira parada, para a miña sorpresa, foi Laugharne. Paseamos visitamos os lugares de Dylan Thomas e xantamos. Vimos o fantástico estuario do río, cheo de aves, lugar ao que se refire el no seu poema. As fotos son de Maribel. Tentei facer unha tradución do poema, pero non son quen. Esta das tres primeiras estrofas que segue, ten como guía a versión en castelán de Esteban Pujals, publicada en edición bilingüe por Visor, en 1976, co título Poemas 1934-1952, libro que liamos cando soubemos del.

POEMA DE OUTUBRO

Era o meu trixésimo ano
O meu aniversario
Espertou cara o ceo o meu oído dende o porto e o bosque veciño
E a praia cumprida de mexillóns e de clericais garzas
O saúdo da mañá
Con oracións de auga e berros de grallas e gaivotas
E golpear de embarcacións de vela na parede trenzada polas redes
Para poñerme en pé
Ao instante
E botarme a camiñar cara a vila aínda durmida.
Meu aniversario comezou cos paxaros-
Acuáticos e os paxaros das aladas árbores voaban meu nome
Sobre as granxas e os cabalos brancos
E eu erguinme
No outono de chuvia
E camiñei no medio do chuvasco de todos os meus días
O abalo e a garza mergullábanse cando tomei camiño
Abeirado
E as portas
Da vila permanecían pechadas cando a vila espertaba.
Unha primavera de lavercas e unha rodante
Nube e as matogueiras da beira do camiño desbordaban con asubíos
De merlos e o sol de outubro
Estival
Sobre o ombreiro do outeiro
De socato foron clima amante e doces cantos
Que entraron na mañá pola que eu saía de vagar e escoitaba
Como escorregaba a chuvia
E o vento que sopraba frío
No afastado bosque aos meus pés.

(Continuará)

PABLO NERUDA E BERNARDINO GRAÑA, VOCES DO MAR

Hai poucos días regresou de Chile o meu amigo Lino Lema. Non era a primeira vez que viaxaba a ese país e, como na anterior, tivo ocasión de percorrer unha parte importante do longo  litoral aberto ao océano Pacífico. Xa coñecía a casa de Pablo Neruda de Isla Negra e agora tivo ocasión de visitar a de Valparaíso, curiosa costrución que medra cara arriba, dende unha superficie de planta ben cativa.

Neruda, casa en Valparaíso

 

Chegou cun agasallo mercado precisamente alí, o libro Maremoto de Pablo Neruda, que eu non coñecía. Publicado por primeira vez no ano 1970, nunha tirade de 110 exemplares, non eraPablo Neruda 2 este título coñecido nin que figurase na bibliografía do autor ata que en 1991, a editorial Pehuén e a Fundación que mantén viva a palabra e a obra do autor do Canto General, asumiron publicar unha nova edición en castelán, esta de 4.000 exemplares e, simultaneamente, unha edición en alemán, pola editorial Da Verlag Das Anderes, de Nürenberg.

 

O libro naceu da contemplación, por parte de Neruda, dunha colección de xilografías da artista sueca Carin Oldfelt Hjertonsson, que esta edición incorpora. As xilografías representan seres mariños: argazos, ourizos, estrelas, cunchas, langostino, buguina, foca, anémona, golfiño de bronce, polbos, sol de mar, albacoras, a peixaría, amais dos picorocos, que non sei moi ben que son e a jaiva, que, a partir dos versos, intúo como unha sorte de cangrexos.

Pablo Neruda 1

A cada ilustración dedica Neruda un poema, abrindo e pechando o libro con outros dous que o enmarcan: Maremoto e Adios a los productos del mar. Hai un ton no libro que a min me fai pensar en Bernardino Graña. Tanto Neruda, como Bernardino, son dúas voces principais da poesía do mar. Eu aprecio neste Maremoto, ecos de Profecía do mar, o libro de Bernardino publicado por primeira vez no ano 1966.

Non creo que Neruda lese o libro de Bernardino, pero iso non importa. Sucede, ás veces, que dous escritores escriben libros de rexistros próximos en momentos case contemporáneos e en lugares afastados, sen saber nada o un do outro.

Comparto aquí o último poema do libro de Neruda: Adios a los productos del mar, e o poema de Bernardino Febre no mar. Pouco en común atoparedes, pero si intúo eu, como xa dixen, nos dous libros, un eco que os fai próximos, non no tema que tratan, o mar nos dous casos, senón no xeito de tratalo.

Volved, volved al mar                                         Os carromeiros mestos

desde estas hojas!                                             buligan entre os peixes
Peces, mariscos, algas                                      levantan testas torpes
escapadas del frío,                                            teñen máis mans que as larvas sen quitina
volved a la cintura                                             dos duros caranguexos
del Pacífico,                                                      cunchas de nácar
al beso atolondrado                                          regos
de la ola, a la razón                                           onde escorrega o verde
secreta de la roca!                                            marusías continuas
Oh escondidos,                                                cheirosas a cabalo e zocos vellos
desnudos, sumergidos,                                    felechos
deslizantes,                                                       barbas raras
es hora                                                             descontrolando os censos
de dividirnos y separarnos                                todo o que vén á beira e queda en praia
el papel me reclama,                                        en celestial moi fina branca area
la tinta, los tinteros                                           todo o que vai medrando no segredo
las imprentas, las cartas,                                 dos laños
los cartones,                                                    pozas
las letras y los números                                   rías
se amontonan en cubiles desde                      nos abismos
donde                                                             polo verde.
me acechan: las mujeres                                E ás veces vén en bancos rebrincando ledo
y los hombres                                                 en gárgolas que choutan van deica o aire en
quieren mi amor, piden mi compañía                                                                 [superficie
los niños de Petorca,                                      en estalidos brancos
de Atacama, de Arauco,                                 choutando, rebrincando
de Loncoche,                                                 en mil camiños
quieren jugar también con el poeta!                van e veñen
                                                                      fan cervexa
Me espera un tren, un buque                         na noite son rumor e son estrelas
cargado de manzanas,                                  milleiros de estreliñas noctilucas
un avión, un arado,                                        un día submarino
unas espigas.                                                noite acesa
Adiós, organizados                                        vibátil seme fresco
frutos del agua, adiós                                    nubes no mar
camarones vestidos                                      por dentro
de imperiales,                                               que tamén teñen tronos e centellas.
volveré, volveremos
a la unidad ahora
interrumpida.
Pertenezco a la arena:
volveré al mar redondo
y a su flora
y su furia:
ahora me voy
silbando
por las calles.

COLOMBIA: AGUDIZANDO AS CONTRADICIÓNS (II)

VIOLENCIA:
Uno coge una muchacha y hace el amor (Javier Ignacio Ramírez, 6 años)
Parte mala de la paz (Sara Martínez, 7 años)
Es cuando se pela la gente (Natalia Montoya, 7 años)
Si la violencia se hace en el país, yo me voy (Yeny Andrea Rodríguez, 8 años)
SICARIO:
Asesinato apagado (Juan Carlos Castaño, 12 años)
SANGRE:
Es lo bueno de Dios (Efrén de Jesús Osorio, 12 años)
La sangre es cuando uno mata a un amigo (Paula Andrea López, 9 años)
POLICÍA:
Es el que quiere que la paz termine (Sandra Milena Gutiérrez, 11 años)
MUERTE:
Es el país (Jorge Andrés Giraldo, 6 años)
GUERRILLA:
Es un montón de policías (Blanca Nidia Loaiza, 11 años)
GUERRA:
Es un juego que jugamos los niños de ahora (Paula Andrea Franco, 9 años)
Es cuando matan a los otros (María Alejandra Soto, 10 años)
Es estar la vida desordenada (Sandra Eliana Ramírez, 8 años)
Gente que se mata por un pedazo de tierra o de paz (Juan Carlos Mejía, 11 años)
DESPLAZADO:
Es cuando lo sacan del país para la calle (Óscar Darío Ríos, 11 años)
CAMPESINO:
Que son desplazados (Edwin Alexander Hoyos, 8 años)
ASESINATO:
Quitarle lo mejor a una persona (Juan E. Restrepo, 9 años)
PAZ:
Es para unos que matan mucho (Jonny Alexander Arias, 8 años)
Cuando uno se perdona (Juan Camilo Hurtado, 8 años)
Es el fruto de la tierra que todavía sobrevive (Lina María Murillo, 10 años)

Estas son algunhas das palabras e as definicións dadas polos nenos á proposta de Javier Naranjo, hoxe editada en libro e do que penso que xa falei, Casa de las estrellas -El universo contado por los niños-

Empecei o alfabeto polo final a propósito e a propósito, tamén, crebei a orde, para rematar coa paz e, sobre todo con esas dúas interpretacións que desa palabra fan Juan Camilo Hurtado e Lina María Murillo. Sen dúbida, dende a súa espontaneidade e aparente inocencia, os nenos debuxan, nas súas propostas de definición, a recente historia de Colombia.

Cando viaxo, gústame achegarme á realidade do país que visito, a través da literatura,Héctor tamén da actualidade, en ocasións axudándome dunha guía de viaxe. Como lectura que me situase na historia recente de Colombia, escollín El olvido que seremos, de Héctor Abad Faciolince, texto que recomendo con emoción, no que o escritor describe a relación co seu pai, o médico, tamén el escritor, e sempre defensor da liberdade e da paz Héctor Abad Gómez, asasinado polos paramilitares, xunto co seu amigo Leonardo Betancur, o 25 de agosto de 1987. Nun parágrafo dese libro, Héctor, o fillo, escribe:

Los tristes asesinos que le robaron a él la vida y a nosotros, por muchísimos años, la felicidad e incluso la cordura, no nos van a ganar, porque el amor a la vida y a la alegría (lo que él nos enseñó) es mucho más fuerte que su inclinación a la muerte. Su acto abominable, sin embargo, dejó unha herida indeleble, pues como dijo un poeta colombiano, “lo que se escribe con sangre, no se puede borrar”.

Nos días que durou a miña viaxe, procurei estar atento, na medida do posible, ás informacións sobre as negociacións de paz de La Habana, entre o Estado colombiano e as FARC. Lera poucos días antes de marchar un artigo, no que o autor aseguraba que o exército colombiano non quería a paz e que facía todo o posible por impedila. Porén, a finais de xullo aprobouse na mesa de negociación un dos  puntos máis complicados e complexos. Si, Colombia terá comisión da verdade, formada por dez membros. O seu traballo será procurar, en tres anos, determinar quen causou cada unha das matanzas e asasinatos indiscriminados, quen causou a dor. O seu traballo non terá valor xurídico, si moral, imprescindible para que feridas coma a de Héctor Abad e a súa familia, poidan curar. O único efecto xurídico será para aqueles que, colaborando coa comisión, deban enfrontar algunha responsabilidade diante da xustiza. Esa colaboración poderá supoñer beneficios nas condenas. Falta por aprobar ese punto precisamente, o das responsabilidades.

Bogotá memorial 1

En Bogotá, á beira do cemiterio, construíron o “Centro por la memoria, la paz y la reconciliación“, que vén sendo coma un memorial. Arriba, sobre o céspede, os mausoleos e os nichos. Logo un xardín escultórico, con alegorías á concordia e á paz e baixo terra un centro cultural ou de interpretación, con aulas, salas de exposicións, biblioteca e todos os servizos habituais neste tipo de centros. A exposición que exhibían o día no que eu fun, titulábase “Voces de mujeres constructoras de la paz”. Construtoras da paz e vítimas da violencia, que sabemos que o corpo da muller é utilizado como campo de batalla en todos cantos conflitos que se desenvolven hoxe no mundo. Isto está relacionado coa primeira das definicións dos nenos, esa referida á violencia de Javier Ignacio Ramírez, de 6 anos: Uno coge una muchacha y hace el amor.

Na exposición, en dous paneis, penduraba un longo poema. Fixen dúas fotos, pero non sei cal foi a razón pola que a segunda, onde estaba o nome da autora, non saíu. Busqueino e non o atopei, pero si me parece importante deixar aquí constancia do texto:

Bogota memorial 3

Tres meses. Ata novembro. Ese é o prazo que dá o exército colombiano para finalizar as conversas de La Habana. Se  a paz non se consegue nese tempo, retomará as armas para conseguir a vitoria militar. Tres meses. Canta xenerosidade non deberá poñer sobre a mesa a sociedade colombiana? Cantas contradicións non deberá superar?

Bogota memorial 2Estou cos que procuran a paz, sen prazos e sen data, estou con Juan Camilo e con Lina María e as súas fermosas definicións de Paz. Estou cos colombianos e, desexaría, tamén para nós, unha comisión da verdade sobre a Guerra Civil e a ditadura,  único xeito de conseguir que as feridas curen para sempre.