SALVADOR ALLENDE

Se hai pouco máis de quince días, era con Jorge Edwards con quen podiamos falar de literatura chilena, do Chile anterior ao golpe de estado e de Salvador Allende, o pasado sábado, en horario matinal, a oportunidade repetiuse e puidemos invocar de novo a figura do Presidente que quixo transitar polo carreiro difícil do socialismo democrático e, con el, a de Víctor Jara, a de Pablo Neruda e tantos outros. Desta vez a aproveitamos a visita do escritor e editor Gonzalo Contreras, de viaxe por Europa para presentar os dous tomos do libro La cultura con Allende, do que é autor e editor, xunto con Eduardo Vassallo.

O acto, promovido pola A.C, Irmáns Suárez Picallo, organizado por vivirnacoruña.es e presentado por Francisco Pita, desenvolveuse no local das Portas Ártabras, na cidade vella coruñesa e contou coa participación do cantautor César de Centi, quen interpretou tres cancións, unha propia e tamén Te recuerdo Amanda, de Víctor Jara e Yo pisaré las calles nuevamente, de Pablo Milanés, quen por certo foi intervido a semana pasada dun transplante de ril no Complexo Hospitalario Univesitario da Coruña. César publicou recentemente o seu segundo disco La luz de los gigantes. Neste vídeo César canta con Félix Arias.

Os dous tomos da obra presentada suman máis de 1200 páxinas e nelas recóllese a crónica da relación e apoio do mundo da cultura co goberno de Salvador Allende. Precedeu á presentación a proxección dun documental que puxo en antecedentes aos asistentes, lembrando o que foron os mil días de goberno de Allende, o seu intento de acceder ao socialismo pola vía democrática, as folgas salvaxes da patronal para boicotear a economía e o abastecemento de alimentos e a traizón dos militares. Dalgún xeito, esa crónica está recollida na obra presentada, pero narrada dende o punto de vista da intervención cultural e dende a expresión dos artistas e creadores chilenos.

O debate que seguiu á presentación foi vivo, emotivo e intenso. Nel, Gonzalo contounos a historia da vinganza de Antonio Ramón Ramón contra o xeneral Roberto Silva Renard, responsable da matanza de traballadores, mulleres e nenos na escola Domingo Santa María de Iquique, na que morreu o irmán ilexítimo de Antonio, Manuel Vaca. Gonzalo confundiuse e pensou galegos os irmáns, que en realidade son orixinarios de Granada. Porén, a historia resulta moi interesante. Investigada polo historiador Igor Goicovic Donoso, recolleuno no libro Entre el dolor y la ira, do que deixo este enlace.

Entre el dolor y la ira. La venganza de Antonio Ramón …

Gonzalo Contreras deixoume tamén un agasallo especial, a súa selección de poetas chilenos contemporáneos, na que figuran vinte autores, dende Carlos Pezoa Véliz ou Gabriela Mistral, ata Raúl Zurita e Diego Maquieira, contemporáneos nosos.

O OURO DO TEMPO, UNHA ALEGRÍA

Chega agora mesmo a boa nova de que a película “O ouro do tempo”, de Xavier Bermúdez, producida por Xamalú Filmes co apoio de AGADIC e a participación de TVG recibiu a noite do pasado sábado d28 de xuño, en Varna, Bulgaria, o Premio Especial do Festival and Congress Centre Varna, Love is Folly. Xa noutra entrada deste blog falamos desta película, ofrecendo o tráiler comercial:

O OURO DO TEMPO DE XAVIER BERMÚDEZ

Xavier recibindo o premio

Xavier recibindo o premio

No mes de xullo “O ouro do tempo” participará no festival de Cine de Amor de Santiago de Chile, e en outubro formará parte dunha retrospectiva dedicada a Xavier Bermúdez no Festival Internacional REGIOFUN de Katowice, Polonia. Quen  puidera asistir con el a esa retrospectiva e ver de novo: Luz negra, Nena, León y Olvido (a película máis premiada do cine galego), Rafael ou esta O ouro do tempo, que aínda non tivemos ocasión de gozar, pero que sabemos será estreada en cines comerciais o mes de xullo que empeza mañá.

Para nós e para este blog, esta nova é unha satisfacción e motivo de orgullo. Grazas Xavier, grazas Manane.

NOITE DE SAN XOÁN

Cando vivía en Ourense non celebraba a noite de San Xoán. As nosas lumieiras, fogueiras, laradas ou cacharelas, o noso lume, novo ou vello, era por novembro, nos magostos do San Martiño. Cando cheguei á Coruña, en 1982, descubrín a forza desa tradición, que logo vin corroborada en Carnota. Pero sempre me gustou esta canción de Emilio Cao, que tiña nunha cinta e que poñía moito cando viaxaba no meu 127.

Este ano choveu pola tarde do día 23, pero despexou xusto antes do solpor. Dende a casa puiden comprobar o que din en Lira, de que no San Xoán o sol vaise poñer polo “buso” do cabo. O cabo é Fisterra. O “buso” é o fociño do porco, que trasladado ao dito, quere expresar que o sol entra no mar xusto diante do promontorio. Logo da treboada a noite despexou e foi fermosa, limpa, cálida, cun ceo preñado de estrelas.

Fomos á cacharela de Caldebarcos, na praia, moi preto de onde creban as ondas dun mar durmido. Grande, construída arredor de tres piñeiros, supoño que dos xa queimados e mortos no incendio do Monte Pindo de setembro. Moito loureiro que repoñían deseguido e a xente comentando: “Que ben fala o loureiro” ao sentilo crepitar. Alí rimos moito con Belén e eu, diante do lume, sentín unha forte emoción, algo que me trasladou a o fermoso tempo da xuventude, a noites de San Xoán sen durmir, a cancións e música de guitarra.

No Pindo non puideron queimar a súa, moi mollada pola chuvia e así chegamos a vela ao día seguinte e comprobar cal é, e cal sería dende antigo, o destino das vellas embarcacións de madeira sen uso. Unha curiosa testemuña etnográfica.

A foto do lume é de Maribel Longueira, a das barcas, de Lino Lema.

BALEA FRANCA AUSTRAL

O amigo, lector, colaborador e correspondente austral deste blog, Jorge Omar Veiga, escribe dende Bos Aires para informar dunha curiosidade fermosa, arredor da balea 125, na Península de Valdés, publicada na revista Noticias francas, do Instituto de Conservación de Ballenas. A protagonista da información non é esta que se ve na imaxe, pero si un exemplar da mesma especie.

Este blog sempre estivo interesado nos cetáceos, de feito, hai unha categoría, “Ecuación dos cetáceos”, que remite a eles. Na nosa relación con Jorge Omar os cetáceos, e en particular a balea franca austral, teñen a súa importancia. Con el e con José Luis vivimos a experiencia de navegar o Golfo Novo, logo de embarcar en Puerto Madryn, aquel día no que non só as vimos, senón que tamén as escoitamos. Aquel día tocounos vivir a relación próxima cunha nai e o seu baleato, que pasaba de seguido a rentes da nosa embarcación, como procurando unha caricia, tal e como se ven na imaxe superior. Da balea 125 pódese ler máis aquí:

http://www.icb.org.ar/noticias.php?noticia_id=102

Tamén, procedente da mesma revista, Jorge Omar envía esta selección arxentina para xogar no mundial da vida:

NON SE XOGA UN SÓ MUNDIAL

¡Hay Equipo! Alfonsina, Serena, Esperanza, Troff, Mochita, Gabriela, Espuma, Antonia, Cassiopeia, Josefina, Medialuna son el equipo mundialista.

Arranca desde el fondo a toda velocidad. Dos buques se cruzan en su camino para cerrarle el paso, pero los esquiva con una gambeta fuera de serie, dando fuertes soplidos y coletazos que dejan una estela de agua por detrás. En pleno avance, una red con varias boyas a la deriva se engancha en su aleta izquierda. Salta fuera del agua, gira y cae levantando una gran ola. Con sus hábiles movimientos se libera de la red. Continúa avanzando, aunque la aturden los estruendos que llegan desde la hinchada, con ecos y ruidos que la desorientan en su carrera. Pero sigue adelante. Avista la entrada del Golfo San José. Cruza el agua turbulenta. Algunas gaviotas picotean su lomo para alimentarse de su piel y le causan dolor. Pero finalmente logra entrar a las bahías tranquilas y silenciosas del golfo, donde en pocos días más traerá una nueva cría a esta población de ballenas francas australes de la Patagonia.

¡Cada día las ballenas juegan su propio mundial! Ellas son las campeonas de la vida en los océanos todos los días, miles de obstáculos y amenazas ponen en riesgo su vida.

¡Por eso, debemos ayudarlas a que no sean derrotadas!

Es nuestra responsabilidad que los océanos sean hogares seguros para las ballenas y todos los seres vivos que comparten su hábitat.

Te invitamos a sumarte a nuestros esfuerzos para lograr su protección. Para eso, en este mundial… ¡Adoptá una Ballena!

Juntos, podemos ayudarlas a ganar su mundial de la vida.

¡Adoptá una ballena,ingresando aquí!

Se puede difundir citando la fuente. © Instituto de Conservación de Ballenas  

Un servicio brindado gracias a la gentileza de MadrynCom

LUAR NA LUBRE: THOR DE BREOGÁN

O noso é un país antigo, vello, tamén, pero isto é unha circunstancia, aínda que acabará connosco, se ninguén lle pon remedio. Pero o de país antigo é outra cousa. Lugar de paso cara o sur e cara o norte, confín e lugar do esquecemento, son moitos os mitos que tentan explicar ou gardar de memoria sobre a nosa relación cos outros e coa historia.

Algún deses mitos, como o do apóstolo ou Fisterra, sustentan hoxe unha parte da economía galega. Outros, malia a súa forza, son descoñecidos para boa parte da colectividade. A min fascíname que A Coruña teña dous mitos fundadores. Un, o que lembra os traballos de Hércules, a loita con Xerión, a construción da torre. Outro o de Breogán e os milèsians procedentes das terras do leste, quizais dalgún dos lugares nos que hoxe se libran guerras inxustas: Afganistán, Irak ou Siria. Navegaron o Mediterráneo logo de librarse da escravitude exipcia, costeando chegaron ata a ría da Coruña e alí, Breogán fundou unha cidade, Brigantia e nela mandou construír unha torre, á que puxeron por nome Thor Breogán. Esta segunda lenda ten para min un valor superior á primeira, por dúas razóns: está contada fóra por voces que non son as nosas e, sobre todo, está escrita, nun códice que recolle a transcrición que os monxes irlandeses fixeron da tradición oral que narraba as conquistas de Irlanda. O códice é do século XI, as cronoloxía das lendas recollidas pertence ao incerto pasado da memoria colectiva. O título Leabhar Gabhala

Sempre pensei que esas dúas historias, como tantas outras das nosas, deberían ser patrimonio común, coñecidas por todos, compartidas e, ao tempo, eixo de parte das nosas relacións culturais co mundo: por unha banda o Mediterráneo e a Grecia clásica, por outro Irlanda. Vou a varios colexios cada ano, a falar de escribir e de libros e, ás veces, pregúntolles aos rapaces se saben quen era Ith e poucos son os que o coñecen. Penso, tamén, que as dúas deben poñerse en valor, pero non somos un país de moitos recursos e, co pouco que cremos en nós, non somos quen de procurar cómplices ou socios fóra.

Todo isto vén a conto porque Luar na Lubre e Nani García, acordaron elaborar un proxecto a partir do mito de Breogán, un proxecto singular porque sae do canon e o formato que son habituais entre nós, e no que integraron un amplo equipo de persoas e entidades, . Thor Breogán -a luz dos milèsians-, é un proxecto musical e visual creado a partir de pezas de repertorio do grupo que lidera Bieito Romero, co arranxo sinfónico realizado por Nani García, coa participación da Orquestra Sinfónica de Galicia, dirixida por Diego García, no que Estefanía Cagigao é a autora das animacións e Franc Aleu das imaxes da primeira parte e da montaxe visual de todo o espectáculo. A Jorge Coira correspóndelle a elaboración do making-of narrando todo o proceso.

A primeira parte do espectáculo, recrea musical e visualmente os catro elementos que lle dar ser a este noso país: a auga, o sol e o lume, a pedra e o vento, a partir de pezas clásicas do grupo. A segunda introduce tres cancións da lírica galego-portuguesa medieval e a cuarta remata con pezas de repertorio habitual de Luar na Lubre. É a terceira -a que narra a historia de Breogán, o seu fillo Ith, aquel que ve Irlanda dende o alto da torre e dos fillos de Mil que acoden a vingar a traizón que lle custa a vida a Ith- a máis longa e, tamén, a que xustifica o título. Esta parte, A luz dos milèsians, está formado por seis temas do grupo xa publicados, pero agora complementados con música orixinal que lle dá continuación ao relato e o traballo de orquestración de Nani García.

Paula Rey pon a súa voz para interpretar as cantigas medievais, os poemas de Amergin, o bardo que acompañou a Mil e que Seamus Heaney consideraba o primeiro poeta de Irlanda, e ás cancións de repertorio da última parte. Daniel, na axenda cultural Vivirnacoruna, define o espectáculo de dúas hora de duración, como unha experiencia sensorial.
A estrea foi onte, sábado 21 de xuño. Nós tivemos o privilexio de asistir ao ensaio xeral, razón polo que podo ofrecervos imaxes tomadas por Maribel, xa que nesa representación previa si estaban permitidas, por ser tamén pase de prensa. Recoñezo que me emocionei, en particular coa primeira e coa terceira parte, momento no que o meu desexo era compartir a experiencia con toda a xente que quero, pero como entón non puido ser, pretendo facelo agora aquí. Vendo navegar os barcos non podía deixar de pensar en Fernando Alonso Romero e a súa Breogán de coiro, coa que navegou a Marola, que xa sabemos que é como navegar a mar toda. Se tedes ocasión… gozade do espectáculo e antes ou despois, lede ou volvede a ler a historia de Ith e os versos de Amergin. 

GRUS ART, A MÚSICA DE FITO E BERNARDO

A grúa e o grou son paxaros leais e fieis, di Eva Veiga na presentación do disco Grus Art, desa parella de grúas que son Ber (nardo) Martínez e Fito Ares. Amigos dende nenos, quizais aprenderon xuntos a vivir e a tocar e aí seguen, altos coma grúa ou grou, coma eles leais e peiteados de gris, ofrecéndose e ofrecendo o mellor de si, sobre todo cando improvisan, como fan neste disco.

Bernardo

Bernardo

Estamos no Filloa, o clásico do jazz e da noite, en crepúsculo de partido da roja nun Mundial ao que non debeu ir. A convocatoria da presentación-concerto era ás dez -as grúas non saben de fútbol- pero pola tarde, a través das redes, anunciouse a proposta de adialo ata as once.

A esa hora Eva sube ao escenario, recita tres versos que escribiu para o disco: tocar ramas/ a ruta dos paxaros/ diexar que veñas e presenta a Fito e a Bernardo a un auditorio de amigos. Para rematar le un fermoso poema que Chefa Alonso, tantas veces compañeira da parella co seu saxo e as súas percusións, escribiu a modo de celebración, cando escoitou por vez primeira o material que gravado que compón o disco.

Fito e Bernardo

Fito e Bernardo

Logo voaron as dúas aves, voaron e fixeron voar co seu canto, nun xogo de complicidades. Fito alternando saxo soprano, clarinete baixo e frautas; Bernardo dialogando con el, unhas veces cos saxo alto ou co clarinete e outras facendo latexar a noite co ritmo negro da percusión.

Tras unha primeira peza das que integran o disco, foron subindo ao estrado os amigos músicos presentes, formando tríos, sempre os dous, Fito e Bernardo, acompañados por: Michel Canada, Roberto Somoza, Risto Vuolanne, Cennet Jönsson e Antonio Ferreiro, para rematar a sesión, todos xuntos no escenario encheron a noite de luz.

Con Michel e Cennet

Con Michel e Cennet

Ildefonso Rodríguez, poeta e músico leonés, pero que pasa o mes de agosto en Canedo de Carnota, compañeiro tantas veces de formación musical, coma eles mestre da improvisación, escribiu un texto que acompaña o disco e que axuda e mellor comprender ese concepto de música improvisada:

¿Que son? Éstas que ahora escucho, las que dos improvisadores tocan cuando se encuentran. Unidos por la fraternidad del odío y la escucha, por una tradición viva que son ellos mismos, Bernardo y Fito, sin más interés ni usura, tocan por tocar, como quería Novalis: “Hablar por hablar es fórmula de la liberación”. ¿De qué? De la tiranía de lo ya escuchado y repetido. Al retirar el bastidor aparece la trama del bordado, la personalidad desnuda de los dos músicos, sus ternuras melódicas, sus turbulencias, sus remansos. Suenan así porque son musicalmente libres para tocar lo justo, impulsados por su ritmo y su sentido de la forma. Lo que fluye es un relato que cada cual llena con sus propias imágenes (animales y máquinas, los instrumentos vivos, miniaturas animadas, frases de una lejanía; y el batir de lo que está fuera de campo). Escuchas más de cerca: fluyen los pulsos, los impulsos, esa electricidad que los músicos se pasan uno al otro. Escucha, son Fito y Bernardo. Nadie puede tocar por ellos lo que ahí se toca. Y tú no quedas fuera: es una música entre iguales, nadie pierde el hilo. Sólo es “dejar que vengas”.

Risto Vuolanne

Risto Vuolanne

(As imaxes, móbiles como a música improvisada, son de Maribel Longueira)

EVA VEIGA: A DISTANCIA DO TAMBOR

Hoxe, traído xa por un vento de verán, chegou o novo libro de Eva Veiga, A distancia do tambor, gañador da edición 2013 do premio Fiz Vergara Vilariño que a asociación cultural Ergueitos convoca cada ano, co apoio do concello de Sarria. Como é tradición do Fiz, o libro sae na colección de Poesía da editorial Espiral Maior que dirixe Miguel Anxo Fernán Vello. A imaxe de cuberta, suxestiva e poderosa, é do pintor Alfonso Costa.

Traballa Eva no silencio, con teimosía e con sosego, na nudez do poema que por veces desacouga. Traballa na procura do significado que non limite, senón que abra; na imaxe ou no lampo esencial, que alumee a consciencia do lector e que o emocione.

Quizais non exista máis camiño que a pureza da palabra e o prescindir de artificios, para tentar expresar e compartir o que sendo escrutable resulta inasible, acceder ao que en nós hai de certo e de misterio.

Ningún libro en Eva é estanco con respecto aos outros. Tampouco este que fonde as súas raíces na mesma terra que o anterior A frecha azul do teixo, para logo, tras beber da auga e da beleza que doen e que tremen, avanzar por outros horizontes que teñen que ver co compromiso e coa solidariedade, dos que Eva é militante implicada e comprometida.

Con emoción, deixo aquí estes poemas como mostra:

Son

o ave

que se retorce

no seu propio páramo

entre o sangue

e a palabra

por cada verso

que ascende

a vida

afonda o seu baleiro

de rancor

divídese

entre fame

e horizonte

aperta

o seu brazal

de distancia

bebe do que non hai

————————————-

Ser en

ti

puro instante

que expira e abre

a un tempo

a flor do mundo

————————————-

Na cicatriz

dunha pinga de auga

sobrevivir

JORGE EDWARDS, ENTRE FISTERRAS

Dende hai dez anos, Javier Pintor, coa colaboración do poeta Xavier Seoane, organizan na UNED o curso: “A creación literaria e os seus autores”, destinado a alumnos da universidade a distancia, pero tamén aberto ao público cando se trata de dialogar cos escritores convidados.

Para pechar o ciclo da décima edición, onte gozamos dunha tarde magnífica de literatura, de historia, de risa e de memoria, coa presenza do escritor chileno Jorge Edwards, premio Cervantes 1999 e autor dunha importante obra narrativa con novelas como: El origen del mundo, El sueño de la historia ou La muerte de Montaigne; libros de relatos, que foi que primeiro publicou (El patio, en 1952); de ensaio como Persona non grata, e de memorias Los círculos morados.

Nun auditorio ateigado de público, Edwards, coa súa voz cálida pero firme, con lucidez e humor, co seu acento austral pulido pola vida diplomática e o coñecemento doutras linguas, foi debullando momentos da súa vida intensa que, dalgún xeito, influiron ou motivaron algúns dos seus libros. Nun principio situou a súa visita a Coruña, lembrando que chegaba ata esta fisterra europea dende a fisterra máis extrema, aquela que si é límite e confín, Chile, con capital en Santiago del Extremo, a terra que foi denominada polos conquistadores como Nueva Extremadura. Chile, “país de la ausencia, extraño país” dixo lembrando os versos de Gabriela Mistral.

Falou da súa formación de neno e adolescente; dos colexios coas súas luces e as súas sombras; da consciencia da literatura e dos escritores criollistas; dos mitos literarios chilenos do seu tempo, que sempre estaban fóra: Mistral, Huidobro, Neruda. Referiuse a amizade con este último, que recolleu no libro Adios poeta; analizou algunha das circunstancias que antecederon ao golpe militar de Pinochet e tamén da resistencia última e do plebiscito; falou da poesía nos días de hoxe, lembrando a Octavio Paz cando este dicía que a nosa sociedade é monotonía, sequedade e tristeza, se ben el fai unha análise máis optimista e menos tráxica.

Lembrou aos compañeiros e amigos do Boom da literatura hispanoamerciana, con mención especial para Rayuela de Julio Cortázar, sinónimo de liberdade, que ten algo de ritmo ou ton nerudiano nos primeiros capítulos, intuición de Edwards lector corroborada logo polo propio Cortázar, que lía o Canto General de Neruda cando escribiu esa parte da novela á que se refería Edwards, quen tamén falou da crise das grandes editoriais, por exceso de títulos e pola pouca atención que prestan ao que publican, sempre condicionadas polo balance, saudando ese fenómeno da aparición das pequenas editoriais que manteñen unha relación moi estreita co autor e co lector e que ofrecen edicións de tirada limitada, pero moi coidadas.

Puiden falar con el antes do inicio do acto. Comenteille que meu pai gustaba moito das súas novelas, en particular de El sueño de la historia, e procuramos centrar o noso primeiro encontro, en Compostela, no cambio de século. Falamos tamén, con Xavier de Albino Mallo, o xornalista cultural, hoxe xubilado, que viviu moitos anos en Chile e a quen considera un bo amigo.

Logo, mentres asinaba libros, Jorge Edwards prometeu volver. Semana de luxo esta na cidade, con Adonis, con Edwards, con Torneiro.

MILES DAVIS E A ALBORADA DE VIGO

O pasado sábado, no pavillón polideportivo de Pedrafigueira, en Carnota, celebrando un Enarborar o bosque afastados das árbores, conmovidos pola constancia do temporal e polo bater da chuvia, vivimos momentos moi especiais de emoción, coñecemos xente e descubrimos cousas. Unha delas, das mans e dos labios de Dubi Méndez Baamonde, músico extraordinario que tocou a frauta para nós, pero que tamén sabe de gaita e que é un dos fundadores da orquestra de música tradicional galega, foi esta peza, que vos deixo, para min descoñecida, de Miles Davis e Gil Evans, incluída no disco Sketches of Spain de 1960, e titulada Pan Piper, aínda que algúns a denominan Alborada de Vigo. Fixádevos no que son quen de facer cuns acordes de alborada e un aire de subiote de afiador.

 

MANUEL ÁLVAREZ TORNEIRO: ONDE NUNCA É MAÑÁ

[Polo interese que sen dúbida terá para os seus lectores, publicamos aquí a intervención de Manuel Álvarez Torneiro na presentación do libro Onde nunca é mañá (Colección Tambo de poesía, Kalandraka), acto celebrado no local Portas Ártabras, dos Amigos dos Museos de Galicia, o día 6 de xuño de 2014].

 

Manuel Álvarez Torneiro. Fotografía de Maribel Longueira

Manuel Álvarez Torneiro. Fotografía de Maribel Longueira

Onde nunca é mañá é un libro que naceu un pouco acomplexado quizais polo fulgor que acompañou ao inmediatamente anterior, tan próximo no tempo. Refírome a Os ángulos da brasa, libro acaparador de premios, abusón, cargante, excesivo, pouco menos que insultante e merecedor tamén (todo hai que dicilo) de comentarios máis ou menos públicos e non sempre favorables: diana para os dardos da envexa ou do silencio da fría impotencia ou indiferenza de certas persoas próximas, supostamente informadas que van de entendidos pola vida, que escriben de poesía e pontifican segundo e como…

Pero ao final un sempre acaba confortado na calor dos amigos, incondicionais de toda a vida. Son poucos pero dunha extraordinaria calidade. Digo algúns nomes porque é de xustiza: nomes de persoas que non podo desvincular do meu labor creativo, porque dalgunha maneira están presentes nel: Teresa, Concha, Lola, Fina, Eva, Carmen, Pilar… mulleres-estímulo, mulleres-solidariedade, mulleres-forza e tenrura, mulleres evocadas nas alturas do agradecemento: irmás, amigas, compañeiras… sen esquecer a un verdadeiro grupo de bos e xenerosos de lei que estiveron e foron cando había que estar e ser e aínda seguen estando e sendo. Non necesito máis. Grazas a todos.

Volvo ao libro. Onde nunca é mañá é un libro en boa parte debedor do anterior e todos eles debedores da memoria do tempo vivido, da biografía dos anos… Eu habito na casa da memoria: unha propiedade con moitas estancias, tristes a maioría, sen luz, de aire enfermizo, de derrota. Nada semellante a un fogar de xílgaros e lirios. Alí traballo con destino dubidoso, temeroso, humano e sinxelamente home, ergueito na utopía, derrotado unha e mil veces e nunca afeito ao barro da caída. Volve este libro a insistir nos asuntos do corazón (non sei doutros para alimentar o poema). Volven as brasas cos seus ángulos, as doazóns do incendio, o habitante único, o rigorosamente humano, o incrédulo coa súa parábola…

Na miña historia, como poeta non hai máis ca un libro con distintos títulos: un libro que vexo interminable, que non dou acabado, que me repite e, ao mesmo tempo, descubre camiños. Unha boa parte da miña poesía nace dos ollos, da mirada atenta ás revelacións dese bosque primario, iniciático, que só permite a entrada aos inocentes, aos que aínda non manipularon a visión da imaxe orixinal, a que máis tarde será, inevitablemente, violentada pola actuación do artificio, pola necesidade de converxencia do artificio. Logo está a introspección, a confesión esperanzada ou crepuscular, o imaxinario, os encontros cas pantasmas do íntimo, o taller da memoria mellor ou peor ordenado; aí están os argumentos, as patentes da realidade vivida ou soñada, o veleno e o antídoto: o mundo ante o que hai que posicionarse. E aí está o auxilio da cultura coa súa compaña de angustias, desvaríos, deslumbramentos, significacións; as mentiras salvadoras tantas veces, a impudicia de certas revelacións…

“El poema nos dice”, afirma Octavio Paz.

Teresa Seara que sabe da miña poesía máis ca min, afirma que fago da beleza materia de profunda reflexión e a transformo en signo musical da linguaxe, único estado lexítimo do poema, segundo Edgard Allan Poe. Ela, a beleza, é quen esgota as miñas forzas na procura da maxia non sempre conseguida: queda, ás veces, o poema (ou que pretende ser poesía) meramente descritivo, discursivo, prosaico, simple, imposible, sen milagre… Ocorre que a beleza está ausente. Ocorre que lle falta a campá ao campanario.

Eu vivo onde nunca é mañá, e á vista dos xogos dunha dialéctica pretendidamente  rompedora, dos discursos liberados de moldes, patróns ou corseis, quixera ser tan pasado e decadente como Pablo Neruda, Octavio Paz, Lorca ou Miguel Hernández e que na miña biografía (se un día a houbese) alguén puidera dicir: Torneiro viviu fiel á vida, con conciencia e con emoción indesmaiables…

A miña poesía prodúcese como desenvolvemento duns poucos temas, porque poucos son os temas a tratar pero moitas as variacións, e corro o risco de caer no pecado da repetición. Os poetas, chegados a unha determinada idade tenden a repetirse, a plaxiarse a si mesmos e volven a escribir o que xa escribiran tempo atrás e con máis acerto. Eu procuro que a poesía, a tributaria da memoria ou calquera outra, sexa un xénero de rango superior. Vén a miña da memoria discontinua, ás veces fragmentada, errática; vén do vento dos soños incumpridos, vén do páramo das ausencias, das pantasmas aborrecidas ou amadas; vén das mitificacións; vén, en definitiva, da autoridade brutal da realidade de onte e de hoxe mesmo.

Confeso que sería para min moi traballoso falar, polo miúdo, das miña poesía; tamén aquí ocorre que as árbores non deixan ver o bosque, ou sucede que non me considero suficientemente obxectivo para poder facelo. Tamén confeso que non creo nas chamadas “poéticas”. No que si creo é que o poeta, como todo ser humano, está sometido a estados de ánimo cambiantes e que a poesía, quizais máis ca outros xéneros, preséntase aberta a distintas interpretacións e que ten tantas lecturas como lectores; que a verdadeira ten moito que ver co misterio, co inexplicable, coa irracionalidade, con ese non saber sabendo do místico. E non se me escapan as teorías sobre a aventura interior, a fundación do espazo emocional, os intentos da ordenación do caos íntimo, as voces da memoria, por suposto, a mitoloxía persoal, a propia épica, as potencias do imaxinario, etc…

Escribimos dende unha conmoción, dende un cataclismo persoal: unha sorte de desorde construtivo: estraño suceso onde a dor, o desexo, a beleza e a miseria, a caída e a resurrección empezan a ser cribles e a ter unha transcendencia, insospeitada antes de se situar no poema.

Nada había antes da palabra.

“El poema nos dice” e voltamos, de novo, a Octavio Paz.

É certo que non se escribe para unha maioría: o xénero é moi complexo e require un destinatario especialmente sensible, cultivado. A poesía é, digamos, un “produto” destinado ao consumo daqueles que, sen sabelo son tamén un pouco poetas, e quen sabe se escritores de versos en secreto. O poeta é unha sensibilidade aberta á busca doutra sensibilidade: xustamente esa que axuda a completar o poema que sempre é cousa de dous: o que escribe e o que le.

Penso que a poesía non ten porque ser un prato exquisito para uns poucos hipersensibles que respiran sen facer ruído e teñen como mascota o cisne impoluto, nin ser máis interesante aquela acumulativa de estrañas claves, alxebraica ou mineral. Non defendo unha obra lixeira ou divertida; tampouco digo que teña que ser poeticamente correcta, xa que na perfección case sempre hai algo de falso. O que hai que facer é atreverse a sentir, como pedía Stendhal. Unha caída leve, ou menos leve é algo moi humano neste mundo das infinitas imperfeccións. Sitúanos na realidade real.

Unha última reflexión: a poesía non fai que suceda nada, que mova a cambiar o mundo, e sei de moitas teorías contrarias ao que acabo de dicir. A poesía é inútil, “gracias a Dios”, en opinión de Juan Gelman, nada sospeitoso de pertencer á cultura da compracencia ou do encantamento. Escribir sobre a realidade non implica unha vontade política. A realidade tamén se inventa, segundo Antonio Machado. É certo que os grandes problemas do aquí e agora non os vai resolver a poesía. Non hai forza capaz de obrar o milagre dunha transformación, dun cambio a partir dunha media dúcia de endecasílabos, ou das metáforas máis reveladoras, pero a traxedia é que as solucións para estes problemas que nos quitan o sono tampouco veñen da ciencia política, nin da ciencia económica, como estamos a ver: porque non se sabe, ou non se quere, ou non se pode…

Xa sei que estou dando paso á pregunta inevitable, a pregunta do millón. Por que escribimos? No meu caso a resposta é clara: porque leo; porque penso; porque sinto; porque necesito saberme querido; porque a vida non é suficiente, non basta. E, sobre todo, porque teño medo a morrer.

“Lo más natural de la vida es morirse”, dicía Bergamín.

Grazas pola vosa presenza e atención. Grazas a Kalandraka, a todo o equipo da editorial, e a Luís Rei, director de Tambo, illa do tesouro baixo a “estrela do norte”.