EXHUMACIÓN

O sábado pasado, na localidade de Chaherrero, provincia de Ávila, a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica exhumaba os restos do guerrilleiro galego Vista general del lugar del entrerramientoPerfecto de Dios Fernández, morto nun enfrontamento coa Garda Civil, cando tentaba chegar a Madrid, fuxindo dende as serras ourensáns, xunto coa súa nai Carmen Fernández Seguín e outro compañeiro. Perfecto tiña 19 anos. Poucos días antes, nun enfrontamento con forzas do exército no barrio de San Francisco en Ourense, caera ferido e prisioneiro o seu irmán Camilo de Dios, de 16. Este que se ve na imaxe, á beira da estrada, era o lugar exacto da fosa de Chaerrero.

Preso Camilo, a decisión de Carmen e Perfecto, foi tentar chegar a Madrid para establecer contacto coas redes do Partido Comunista na capital e tentar o exilio. Pero todo saíu mal. Carmen, que fóra ao monte cos seus fillos, aínda menores de idade, logo do asasinato do seu home, para evitar a cadea e, se cadra, tamén a súa morte, foi detida o mesmo día do enfrontamento no que morreu Perfecto e sería condenada a trinta anos de cadea. Neste documento constan as circunstancias da morte do mozo, o lugar de enterramento e o interrogatorio a Carmen Fernández.

Documento que indica el lugar exacto del enterramiento

A historia de Camilo, como a de tantos outros loitadores contra o franquismo, está por escribir, pero o que fai singular o seu caso, é que el está vivo, lúcido e con memoria, o que facilitaría o traballo do investigador disposto a enfrontar ese traballo.

Botas de Perfecto

Botas de Perfecto

Esta e outras exhumacións que se realizarán nas vindeiras semanas, son posibles pola achega de 6000 euros que fixo un sindicato noruegués de electricistas. A administración española suprimiu todas as axudas destinadas a este fin.

O vídeo é parte da crónica do traballo do sábado. Nel Camilo, con serenidade, fala da nai e do irmán. Agora, Perfecto, estará cos seus, o pai, asasinado nos meses que seguiron ao golpe de estado militar e con Carmen, no cemiterio de Sandiás, á sombra da torre defensiva medieval que no seu momento, non soubo protexelos:

MULLERES DE ÁFRICA

Hai dous días sorprendíanos a nova do pasamento de Nadine Gordimer, a escritora sudafricana e premio Nobel do ano 1991. Un está afeito ás casualidades, sobre todo nisto da literatura: a morte de Torga cando leo a Torga; o premio Nobel a Saramago cando leo unha novela súa e, neste caso, a morte dunha voz africana, unha das voces máis queridas por min, o día en que remato Lejos de Ghana, a novela de Taiye Selasi, a quen xa se considera como referente da nova narrativa de África.

Sempre admirei a Nadine Gordimer. Nalgunha parte deste blog falei algunha vez, quizais nalgún artigo relacionado con Elena Poniatowska, da miña admiración polas mulleres miúdas e valerosas que son quen, dende a súa aparente fraxilidade, de enfrontar a violencia, a barbarie, de vencer o terror, de cambiar o mundo para ben. Elas as dúas son dous exemplos claros diso que digo, pero hai máis. Na literatura de Gordimer, máis alá da denuncia do apartheid, sempre admirei a súa firmeza ética, a fonda humanidade, a limpeza dos seus textos, que eu só lin en traducións, e a capacidade de penetrar na alma e no corazón dos seres humanos, ofrecéndonos personaxes complexos. Admirei sempre, tamén, a súa resistencia á fatiga, xa que, ao comprobar que a fin do apartheid non supoñía o final da pobreza e da desigualdade, ergueu a súa voz unha vez máis, denunciando a incapacidade dos políticos para transformar a sociedade e a súa conivencia co poder.

Tiven a sorte de coincidir con ela na Feira Internacional do Libro de Guadalajara. A súa conferencia marco na feira foi un dos actos literarios máis emotivos aos que asistín nunca. Tiña, daquela, 83 anos, pero sorprendía a súa afouteza ao contar como foi a súa adolescencia de moza branca de clase media, como descubriu e padeceu a violencia, a lucidez con que contaba como fixo da loita contra a inxustiza e a desigualdade cuestión de vida.

Dicía que a coincidencia quixo que a información do seu pasamento coincidise co remate da lectura de Lejos de Ghana, novela de Taiye Selasi, escritora filla de ganés e nixerina, nacida en Londres e criada en Massachusetts. Recomendoume este libro Pepe Monjardín, a quen vexo de cando en vez porque somos veciños, aquí na Coruña. Sorprendeume o libro, lonxe das referencias coñecidas de Gordimer, pero que reflicte, dentro dunha mesma familia, o carácter mestizo do mundo que habitamos e as ramificacións profundas dos conflitos, tanto individuais, como familiares ou colectivos. Fascinoume a capacidade de Taiye para crear un grupo de personaxes de personalidades tan complexas e ir levándoos a todos cara adiante, ata un final que se precipita para o lector, pero non para a autora, sempre dona do que narra.

É esta, ademais, unha novela de múltiples xeografías, como non podía ser doutros xeito, vista a súa biografía, e tamén unha desas historias nas que morrendo o protagonista nas primeiras páxinas, iso non fai máis que aumentar o interese e a tensión do libro, xa que a súa morte actúa como catalizador da vida da súa primeira muller e dos catro fillos, dúas mulleres e dous homes.

A TRANSFUSIÓN OCEÁNICA DE XOSÉ IGLESIAS

Alguén me falara del, un mariñeiro que escribía versos. Alexandre Nerium, respondera eu, pero non, era outro home mariño, da Coruña, que ía por aí co seu caderno, recitando os seus poemas manuscritos, un patrón de embarcación que estivera traballando nos mares do norte e que agora tiña un barco de baixura no porto coruñés.

A verdade ou a lenda fora construída por Xurxo Souto, que ten unha capacidade especial para crear mitos relacionados co mar. Pero Xosé Iglesias non era mito. A primeira vez que o escoitei foi o ano pasado nas xornadas que cada ano organiza a Confraría do Pindo. Organizáramos un recital con escritores que participaban no libro de versos dedicado ao Monte Pindo. Alguén lle dixera que quizais podía recitar e presentouse alí. Non nos recitou poemas sobre o Pedregal, pero si sobre o mar. Aos quince días coincidiamos de novo con el, nun recital no Freixo, co gallo do Encontro de Embarcacións Tradicionais.

Agora, con corenta anos, saca libro: Transfusión oceánica, o seu primeiro libro, con limiar de Xurxo Souto, ilustracións de Roberto Castro  e publicado por Caldeirón, a editorial de Malpica. Daniel, meu fillo, embarcouse con el hai un par de semanas. Tratábase de compartir con el o espazo do seu barco, vendo como larga as betas, escoitándolle falar do petón de Rockall, onde se forman as ondas máis grandes do planeta, sentindo como é a alborada no mar. Na páxina vivirnacoruna.es Daniel fixo unha fermosa e emotiva reportaxe,  na que non só fala Xosé, tamén Nassane Diop, o mariñeiro tripulante do barco Primeiro Villar I, o senegalés que traballa con Xosé, tamén ten voz. Aquí vos deixo o enlace, porque paga a pena.

http://vivirnacoruna.es/eventos-literatura/xose-iglesias-todo-marineiro-leva-un-poeta-dentro/

Nesa entrada podedes velo no seu barco, tocando a buguina entre as caixas do peixe e recitando. Neste outro vídeo que segue, escoitámolo recitar nun acto na libraría A lus do candil de Arteixo.

Transfusión oceánica é a crónica dunha emoción, un eco de ondas, un brillo de mascatos. Conxunto de poemas que inciden nun feito no que non reparamos o suficiente: estamos perdendo o mar e con el vaise unha cultura, un xeito de entender a vida e a morte, de nos relacionar cos outros e co medio, de comprender o ceo, a terra e as mareas. Vaise unha parte de nós, algo irrenunciable, que nos fixo ser quen somos, que nos deu unha parte moi importante do noso ser colectivo.

Son moitos os poemas que me gustan deste libro, pero o outro día funlle facer unha foto ao Galeón do Ézaro, porque me emocionou este que lle dedica Xosé e que incide no comentado máis arriba, e no que el fala sempre nas súas intervencións públicas.

ao galeón que repousa no Ézaro

As cadernas emerxen
coma quen busca na penumbra unha luz
Erguen o seu berro agónico
que afoga inundado no silencio da marea
Un martelo de estación descrava
coa empuñadura do tempo
anacos inmóbeis dunha velame pantasma
Da quilla brotan raices
dunha semente de singraduras
invadidas por un argazo letal
Nunha arañeira de mastros vencidos
a rosa dos ventos rabuña sobre o rumbo un epitafio
Nada sobrevive aos lóstregos do abandono
a fender o pulso moribundo da madeira
A proa a popa a cuberta pingan
o zume envenenado que quebranta todas as liñas
namentres que unha sombra recrava no areal o cadaleito

IRIMIA

Dende hai anos, cada quince días, recibo na caixa do buzón da miña casa a revista IRIMIA. Dende entón, a súa lectura forma parte da miña vida. Facendo memoria, penso que nos acompañamos dende hai vinte e dous anos. Cando iniciamos a relación, cheguei a colaborar nela. Logo non sei se por eles ou por min, deixei de escribir, pero mantiven a fidelidade como subscritor e como lector.

Sempre presto particular atención á páxina dúas, reflexión sobre o que acontece, proposta polo que foi meu compañeiro na Consellería de Pesca, Daniel López Múñoz. Neste último número, o 904 do ano 33, escribe sobre a nova entidade bancaria Abanca, lembrando algúns dos feitos que levaron á desaparición do que puido ser unha banca galega, controlada polo interese xeral das galegas e galegos.

Irimia é un proxecto firme, tanto como o pedregal do que toma o nome e no que nace o río Miño. E digo que é camiño firme non só pola revista, senón porque detrás está ese colectivo de crentes galegos que mantén vivo o lume dunha igrexa galega e, tamén, a tradición anual de se atopar nunha Romaxe, que este ano está convocada para o 13 de setembro, na parroquia de San Xoán de Vitre, no concello de Frades.

A editorial deste número quere poñer IRIMIA revista diante do espello de lectores e subscritores, abrindo un período de reflexión e formulando estas cuestións: Esta revista naceu para ser ese medio de conexión e de alimento da identidade compartida, do horizonte común. A súa capacidade de selo depende directamente da riqueza, da diversidade, da vida dos grupos que a len, que a empregan, que a valoran. Debe serguir sendo o que é? Debe cambiar? Debe ser unha revista quincenal en papel? Quizais debería ser mensual e máis completa en contidos e extensión dos artigos? 

Comparto con Irimia máis o de galego que o de crente, pero recoñezo que, en moitas ocasións e dende a súa perspectiva cristián, a lectura me enriquece e axuda. Hoxe, en máis de 60 cidades españolas, proxectarase o documental: Yo decido: el tren de la libertad, que expresa o sentir das mulleres do cine, directoras e produtoras, sobre o proxecto de lei do aborto do ministro de xustiza. Como a revista sempre está prendida á actualidade, nas páxinas 10 e 11 publica un artigo asinado polo teólogo Xosé Chao Rego, que reflexiona sobre a tremenda cuestión do aborto (ese é o título) Na cabeceira recoñécese que o artigo é de actualidade, pero non é de agora, que xa foi publicado na revista hai máis de vinte anos, se ben mantén toda a súa vixencia. Xosé Chao Rego advirte de que a Igrexa non pode alertarse máis contra o aborto que contra a guerra, a pena de morte, ou o capitalismo salvaxe e que non debemos confundir moral e lei civil.

Unha vez máis, Irimia, axudándome a observar mellor o meu tempo presente, a reflexionar sobre actualidade. Nese sentido, respondendo a algunha das cuestións, apunto aquí que non sei se Irimia debe seguir sendo revista en papel, xa que recibo algunha revista dixital que compre perfectamente a súa función. A periodicidade quincenal paréceme boa e a extensión dos artigos é cousa a estudar. Boa parte dos publicados teñen unha extensión correcta, propoñendo reflexión sen fatigar, pero quizais en cada número, sobre todo se a edición pasa a ser dixital, podería incluirse un artigo monográfico sobre algún asunto relevante.

En calquera caso, como subscritor, si expreso o meu compromiso con ela e o meu desexo de que prosigamos xuntos o camiño e os días.

LETRAS GALEGAS PARA FILGUEIRA

Dende que soubemos da decisión da Academia, de dedicar as letras galegas do ano que vén a Xosé Filgueira Valverde, son varios os correos electrónicos que recibín, con esta mensaxe:

Rexeitemos homenaxear no Dia das Letras de 2015 ao falangista Filgueira Valverde
Non ao avasalamento da R. Academia Galega polo Consello C. G.
Non a submisión da Cultura Galega ao PP
Xuntanza das Asociaciones Culturais e Cívicas para eleger a personaxe das Letras Galegas 2015.

Non sei se o PP ten algo que ver con esta decisión. Coido que non. É certo que o nome de Filgueira xa entrara outras veces no debate, sen acadar consenso. Ata onde eu sei, a Academia decide en tres votacións, a primeira pretende seleccionar tres candidatos entre os propostos de cada ano, a segunda descarta o menos votado entre eses tres, e a terceira proclama o máis votado dos dous que restan. Este ano, os candidatos proclamados eran: Manuel María, Ricardo Carvalho Calero, Xela Arias, Filgueira Valverde e Celestino Fernández de la Vega.

Dous son, ao meu xuízo, os elementos esenciais que debe reunir un candidato: ter obra escrita en galego e ser referencia polo seu compromiso e posicionamento ético. Filgueira cumpría o primeiro sobradamente, non teño demasiado criterio para axuizar o segundo. O que si penso é que a lingua pertence a unha comunidade e esta está formada por xente de pensamento distinto, polo tanto, todos os sectores da sociedade, deberían sentirse representados na festa da lingua e da literatura. Nese sentido, para min, calquera dos candidatos deste ano sería digno merecedor do premio, como o son, tamén, sen estaren nomeados, pero cumprindo o requisito dos dez anos transcorridos dende a morte, Luisa Villalta, Fiz Vergara Vilariño ou Carlos Casares.

Máis pertinente sería, para min, o debate sobre se é necesario porlle nome cada ano á celebración da lingua e das letras. Non vincular esa festa a ninguén daríalle o pulo da vida, a levidade primaveral do aire, e non o estigma e o peso da morte, que hoxe alentan por tras dela como expresión dun inconsciente no que non queremos reparar. Tamén poderiamos discutir sobre se o día da festa debe ser feirado ou non. E aínda hai outro debate, de máis calado, que ninguén quere enfrontar, pero que sería imprescindible: representa hoxe a Academia, coa súa estrutura vella de loxa secreta, co seu xeito de funcionar e de nomear académicos tan pouco transparente e tan sometido a grupos de poder, ao conxunto da sociedade que vive a lingua e na lingua?

Non é a designación de Filgueira Valverde o que a min me afecta. Respéctoa. Estou en débeda con el por moitas cousas e no meu último libro As crebas, outro xeito de andar ao mar, cito e recollo un traballo seu de investigación. O que me proe é ver que na meirande parte das institucións culturais do país figuran os mesmos nomes que representan os mesmos grupos de influencia, no que non podemos deixar de considerar afán de control e limitación da expresión de liberdade e de alegría da nosa cultura que, case sempre, camiña afastada desas institucións que deberían convocar e aglutinar e que, normalmente e agás actuacións concretas, só producen indiferenza.

ENTRE VERSOS E CREBAS NO PINDO

A pasada fin de semana, a confraría de pescadores do Pindo, que tan ben leva Merche, coa axuda de Isabel, organizaron, un ano máis, as xornadas de cultura da Pesca. Como sempre os asistentes puideron degustar novidosas receitas elaboradas con produtos do mar; gozar das sobremesas que se presentan ao concurso do sábado; escoitar e bailar co formato familiar dos músicos de Luar na lubre e, tamén aprender e rir escoitando aos poñentes. Este ano a min tocoume participar en dous actos na tarde do sábado: a presentación do libro das Crebas, coa sorte de ter ao meu lado a Alexandre Nerium, o poeta mariñeiro de Fisterra e logo un recital poético, tempo que Alexandre e eu compartimos con Xoán Lestón, ou Xoán da Centola, o poeta de Caldebarcos e con Marta Dacosta, que leu poemas do seu último libro Dun lago escuro, premio Joán Carballeira do pasado ano e publicado por Xerais.

Gustei moito do texto que leu Alexandre ao principio da súa intervención, non porque fale ben ou mal do libro, senón por ese dicir as cousas que ten, esa linguaxe de mar na que tan ben se expresa e que tanto nos emociona. Deixo aquí ese breve texto, esperando que gocedes del.

PRESENTACIÓN AS CREBAS, OUTRO XEITO DE ANDAR AO MAR, O PINDO,

28 de xuño de 2014.

Alexandre Nerium

As crebas. Outro xeito de andar ao mar, estamos diante dun libro excepcional que aborda unha temática novidosa e intrigante: a das Crebas, que sempre formou parte da idiosincrasia da Costa da Morte. O libro ten un profundo traballo de documentación e navega sutilmente sobre as ondas co leme sempre firme.

Mergúllase nunha singradura de imaxes pictóricas, cun ronsel de escuma de cinema, acodérase á novela, vara en sirtes da xénese da historia, aparíguase ó melancólico son da poesía.

Chisco é un crebeiro e leva sempre a Maribel na súa compaña. Desce polas ribeiras até os coios. Escruta o mar  como o mascato a barría das sardiñas. Sabe que ó encher o mar a auga corre a norte, que a augatinta é a mellor hora para enmallar o peixe. Escudriña a beirada pois cada furna agocha un gran tesouro.

Sente, á ardentía, o alento dunha paca que lle poida zafar o cruel inverno. Lambe o salitre que o cavaco engole e carena de piche a súa buceta.

Ela, entre tanto, cada salseiro enfoca: os escumallos mornos da relasca, chalecos salvavidas cheguevaras que saíron á costa no solsticio. A cámara dispara ó mar consciente. Todo obxectivo fixa cada historia: a campá do Surrise, o afundimento no grisáceo arneirón do baixo Duio. De galipote a bota encol da area xunto a poxa dos restos dun naufraxio. A paca de algodón comesta e húmida e a luva suplicando a túa axuda.

Son as crebas que vagan cara ó vento como un soño esculpido na mallante. 

 

LA PÁGINA ESCRITA

Nas páxinas 68 e 69, do número deste mes de xullo, da revista La página escrita, da Fundación Jordi Sierra i Fabra, publican en castelán un artigo meu sobre a relación cos libros, titulado: También los libros.

Esta revista é unha das referencias en literatura infantil e xuvenil no ámbito da lingua castelá. Deixo o enlace por se a alguén lle interesa lelo.

No taller das letras da Fundación, publícase tamén unha antoloxía infantil en castelán do mestre e amigo Antonio García Teijeiro, titulada Desde mi voz, seleccionada por María Jesús Fernández Domínguez e Alba Piñeiro Estévez.

http://www.lapaginaescrita.com/wp-content/plugins/custom-content-library/magazine/2014/08/#page/68

SALVADOR ALLENDE

Se hai pouco máis de quince días, era con Jorge Edwards con quen podiamos falar de literatura chilena, do Chile anterior ao golpe de estado e de Salvador Allende, o pasado sábado, en horario matinal, a oportunidade repetiuse e puidemos invocar de novo a figura do Presidente que quixo transitar polo carreiro difícil do socialismo democrático e, con el, a de Víctor Jara, a de Pablo Neruda e tantos outros. Desta vez a aproveitamos a visita do escritor e editor Gonzalo Contreras, de viaxe por Europa para presentar os dous tomos do libro La cultura con Allende, do que é autor e editor, xunto con Eduardo Vassallo.

O acto, promovido pola A.C, Irmáns Suárez Picallo, organizado por vivirnacoruña.es e presentado por Francisco Pita, desenvolveuse no local das Portas Ártabras, na cidade vella coruñesa e contou coa participación do cantautor César de Centi, quen interpretou tres cancións, unha propia e tamén Te recuerdo Amanda, de Víctor Jara e Yo pisaré las calles nuevamente, de Pablo Milanés, quen por certo foi intervido a semana pasada dun transplante de ril no Complexo Hospitalario Univesitario da Coruña. César publicou recentemente o seu segundo disco La luz de los gigantes. Neste vídeo César canta con Félix Arias.

Os dous tomos da obra presentada suman máis de 1200 páxinas e nelas recóllese a crónica da relación e apoio do mundo da cultura co goberno de Salvador Allende. Precedeu á presentación a proxección dun documental que puxo en antecedentes aos asistentes, lembrando o que foron os mil días de goberno de Allende, o seu intento de acceder ao socialismo pola vía democrática, as folgas salvaxes da patronal para boicotear a economía e o abastecemento de alimentos e a traizón dos militares. Dalgún xeito, esa crónica está recollida na obra presentada, pero narrada dende o punto de vista da intervención cultural e dende a expresión dos artistas e creadores chilenos.

O debate que seguiu á presentación foi vivo, emotivo e intenso. Nel, Gonzalo contounos a historia da vinganza de Antonio Ramón Ramón contra o xeneral Roberto Silva Renard, responsable da matanza de traballadores, mulleres e nenos na escola Domingo Santa María de Iquique, na que morreu o irmán ilexítimo de Antonio, Manuel Vaca. Gonzalo confundiuse e pensou galegos os irmáns, que en realidade son orixinarios de Granada. Porén, a historia resulta moi interesante. Investigada polo historiador Igor Goicovic Donoso, recolleuno no libro Entre el dolor y la ira, do que deixo este enlace.

Entre el dolor y la ira. La venganza de Antonio Ramón …

Gonzalo Contreras deixoume tamén un agasallo especial, a súa selección de poetas chilenos contemporáneos, na que figuran vinte autores, dende Carlos Pezoa Véliz ou Gabriela Mistral, ata Raúl Zurita e Diego Maquieira, contemporáneos nosos.

O OURO DO TEMPO, UNHA ALEGRÍA

Chega agora mesmo a boa nova de que a película “O ouro do tempo”, de Xavier Bermúdez, producida por Xamalú Filmes co apoio de AGADIC e a participación de TVG recibiu a noite do pasado sábado d28 de xuño, en Varna, Bulgaria, o Premio Especial do Festival and Congress Centre Varna, Love is Folly. Xa noutra entrada deste blog falamos desta película, ofrecendo o tráiler comercial:

http://fernandeznaval.blogaliza.org/2013/06/04/o-ouro-do-tempo-de-xavier-bermudez/

Xavier recibindo o premio

Xavier recibindo o premio

No mes de xullo “O ouro do tempo” participará no festival de Cine de Amor de Santiago de Chile, e en outubro formará parte dunha retrospectiva dedicada a Xavier Bermúdez no Festival Internacional REGIOFUN de Katowice, Polonia. Quen  puidera asistir con el a esa retrospectiva e ver de novo: Luz negra, Nena, León y Olvido (a película máis premiada do cine galego), Rafael ou esta O ouro do tempo, que aínda non tivemos ocasión de gozar, pero que sabemos será estreada en cines comerciais o mes de xullo que empeza mañá.

Para nós e para este blog, esta nova é unha satisfacción e motivo de orgullo. Grazas Xavier, grazas Manane.

NOITE DE SAN XOÁN

Cando vivía en Ourense non celebraba a noite de San Xoán. As nosas lumieiras, fogueiras, laradas ou cacharelas, o noso lume, novo ou vello, era por novembro, nos magostos do San Martiño. Cando cheguei á Coruña, en 1982, descubrín a forza desa tradición, que logo vin corroborada en Carnota. Pero sempre me gustou esta canción de Emilio Cao, que tiña nunha cinta e que poñía moito cando viaxaba no meu 127.

Este ano choveu pola tarde do día 23, pero despexou xusto antes do solpor. Dende a casa puiden comprobar o que din en Lira, de que no San Xoán o sol vaise poñer polo “buso” do cabo. O cabo é Fisterra. O “buso” é o fociño do porco, que trasladado ao dito, quere expresar que o sol entra no mar xusto diante do promontorio. Logo da treboada a noite despexou e foi fermosa, limpa, cálida, cun ceo preñado de estrelas.

Fomos á cacharela de Caldebarcos, na praia, moi preto de onde creban as ondas dun mar durmido. Grande, construída arredor de tres piñeiros, supoño que dos xa queimados e mortos no incendio do Monte Pindo de setembro. Moito loureiro que repoñían deseguido e a xente comentando: “Que ben fala o loureiro” ao sentilo crepitar. Alí rimos moito con Belén e eu, diante do lume, sentín unha forte emoción, algo que me trasladou a o fermoso tempo da xuventude, a noites de San Xoán sen durmir, a cancións e música de guitarra.

No Pindo non puideron queimar a súa, moi mollada pola chuvia e así chegamos a vela ao día seguinte e comprobar cal é, e cal sería dende antigo, o destino das vellas embarcacións de madeira sen uso. Unha curiosa testemuña etnográfica.

A foto do lume é de Maribel Longueira, a das barcas, de Lino Lema.